Keywords
final exams
everyday life
blackmail
pressure
Abstract
The aim of our text was to identify the forms of pressure experienced by high school graduates in connection with the final exams in the context of everyday school life. We conducted the research using a proprietary questionnaire, which was completed by 239 first-year students of pedagogy at selected Polish universities. The collected data indicate that the phenomenon of a high school final exam pressure affected 20% of respondents. Its two main manifestations are: focusing school life in the final year around the a high school final exam and exerting pressure on students to choose a high school final exam subjects in order to maintain the school’s good image. The overall picture of the reported experiences of the final exams allowed for the identification of the highest form of pressure, i.e. the phenomenon of high school final exam blackmail, related to interference in students’ choices. The research was preliminary in nature and may, therefore, serve as a basis for a further exploration of the phenomenon of a high school final exam blackmail.
References
Adrjan, B. (2011). Kultura szkoły. W poszukiwaniu nieuchwytnego. Kraków: Impuls.
Bukowski, P., & Kobus, M. (2018). The Treat of Competition and Public School Performance: Evidence from Poland. Economics of Educational Review, 67, 14–24.
Ćwikła, E. (2016). Codzienność szkolna ukryta za rytuałem oceniania. In: I. Adamek, & J. Bałachowicz (eds.), Pomiędzy dwiema edukacjami. Dziecko/uczeń wobec czasu zmiany (pp. 101–116). Łódź: Wydawnictwo Naukowe WSP w Łodzi.
Głos Nauczycielski (2025). CKE: Do 7 lutego tegoroczni maturzyści muszą złożyć deklaracje przystąpienia do egzaminu. https://glos.pl/cke-do-7-lutego-tegoroczni-maturzysci-musza-zlozyc-deklaracje-przystapienia-do-egzaminu, [access: 11.08.2025].
Dudzikowa, M. (2007). Uczyć się od idola. O istotnym źródle wiedzy potocznej uczniów. In: M. Dudzikowa, & M. Czerepaniak-Walczak (eds.), Wychowanie. Pojęcia, procesy, konteksty. Vol. 2 (pp. 101–102). Gdańsk: GWP.
Dudzikowa, M., & Czerepaniak-Walczak, M. (2010). Codzienność w szkole. Szkoła w codzienności. In: M. Dudzikowa, & M. Czerepaniak-Walczak (eds.), Wychowanie. Pojęcia, procesy, konteksty. Vol. 5 (pp. 9–25). Gdańsk: GWP.
Ferenz, K. (2003). Szkoła w świecie codzienności dziecka. Rocznik Lubuski, 29(2), 15–27.
Groenwald, M, (2015). O wstydzie w sytuacjach oceniania szkolnego i konsekwencjach doświadczania go przez uczniów. Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, 1(17), 63–82.
Jakimiuk, B. (2021). Preferowana i rzeczywista codzienność szkolna w perspektywie uczniów, Studia Edukacyjne, 61, 7–26; https://doi.org/10.14746/se.2021.61.1.
Jaskulska, S. (2009). Ocena zachowania w doświadczeniu gimnazjalistów, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Kalinowska, K. (2022). Bezmiar miar i praktyki niewymierności. Kilka refleksji na marginesie badań bezsensu w szkole. Kultura i Społeczeństwo, 66, 149–170; https://doi.org/10.35757/KiS.2022.66.1.7.
Kaufmann, J.-C. (2004). Ego. Socjologia jednostki. Inna wizja człowieka i konstrukcji podmiotu. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Konarzewski, K. (1999). Komu jest potrzebna diagnostyka oświatowa? In: B. Niemierko, & B. Machowska (eds.), Diagnoza edukacyjna. Oczekiwania, problemy, przykłady (pp. 29–37). Legnica: ODESiP.
Gazeta Wyborcza (2024). Koniec z tzw. szantażem maturalnym. MEN wprowa-dziło zmiany. https://wyborcza.pl/7,75398,31356776,koniec-z-tzw-szantazem-maturalnym-men-wprowadzilo-zmiany.html [access: 11.08.2025].
Korzeniecka-Bondar, A. (2018). Badanie codziennego czasu szkolnego nauczycieli – namysł nad własną praktyką badań fenomenograficznych, Rocznik Pedagogiczny, 41, 213–225.
Krzychała, S. (2007). Projekty życia. Młodzież w perspektywie badań rekonstrukcyjnych. Wrocław: Wydawnictwo DSW.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (2024). Maturzyści! Koniec presji! Macie więcej czasu na złożenie deklaracji maturalnej. https://www.gov.pl/web/edukacja/maturzysci-koniec-presji-macie-wiecej-czasu-na-zlozenie-deklaracji-maturalnej, [access: 5.08.2025].
Murawska, I., & Motyl, K. (2025). Szantaż maturalny jako cicha codzienność ostatnich roczników szkół ponadpodstawowych. Transmisja kultury (o)presji a wolność wyboru ucznia. Studia Paedagogica Ignatiana, 28(3), 185–199; https://doi.org/10.12775/SPI.2025.3.009
Nalaskowski, A. (2017). Szkoła Laboratorium. Od działań autorskich do pedagogii źródeł, Kraków-Warszawa: Impuls.
Stowarzyszenie Umarłych Statutów (2022). Niedopuszczenie do matury? To szkolna patologia. https://umarlestatuty.pl/2022/01/25/niedopuszczenie-do-matury-to-szkolna-patologia/ [access: 11.08.2025].
Ostaszewski, K. (2012). Pojęcie klimatu szkoły w badaniach zachowań ryzykownych młodzieży. Edukacja, 4(120), 22–38.
Przewłocka, J. (2015). Klimat szkoły i jego znaczenie dla funkcjonowania uczniów w szkole. Raport o stanie badań. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Sauder, M., & Espeland, W. N. (2009). The Discipline of Rankings: Tight Coupling and Organizational Change. American Sociological Review, 74, 63–82; http://dx.doi.org/10.1177/000312240907400104.
Sitek, M. (2014). Miejsce egzaminów zewnętrznych w systemach edukacyjnych i polityce edukacyjnej. In: R. Dolata, & M. Sitek (eds.), Raport o stanie edukacji 2014 (pp. 11–30). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Polskie Radio 24 (2024). Koniec “szantażu maturalnego”? Ministerstwo podjęło decyzję. https://polskieradio24.pl/artykul/3432040,koniec-szantazu-maturalnego-ministerstwo-podjelo-decyzje [access: 11.08.2025].
Sztompka, P. (2008). Życie codzienne – temat najnowszej socjologii. In: P. Sztompka, & M. Bogunia-Borowska (ed.), Socjologia codzienności (pp. 15–52). Kraków: Znak.
Szymański, M. J. (2014). Problematyka codzienności w badaniach społecznych i pedagogicznych. In: E. Bochno, I. Nowosad, & M. Szymański (eds.), Codzienność szkoły. Uczeń (pp. 17–28). Kraków: Impuls.
Waldenfels, B. (1993). Pogardzana doxa. Husserl i trwający kryzys zachodniego rozumu. In: Z. Krasnodębski, & K. Nellen (eds.), Świat przeżywany: fenomenologia i nauki społeczne (pp. 105–127), Warszawa: PiW.
Wysocka, E., & Tomiczek, K. (2014). Szkoła jako środowisko życia i codzienność ucznia – analiza teoretyczna i empiryczne egzemplifikacje percepcji i sposobu wartościowania szkoły przez uczniów. Przegląd Pedagogiczny, 1, 169–188.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Karol Motyl, Iwona Murawska