Zaproszenie do publikowania

Idea organizująca XV jubileuszowy tom Podstaw Edukacji

Podstawy Edukacji. Na jakie ważne dziś pytania szukamy odpowiedzi?

 

Zapraszamy do składania artykułów do kolejnego, piętnastego już tomu czasopisma Podstawy Edukacji, którego podtytuł brzmi: Na jakie ważne dziś pytania szukamy odpowiedzi?

Każda epoka ma swoje ważne pytania, które stawia się w obliczu sukcesów, zwycięstw, klęsk, kryzysów, niepokojów, wyzwań, nadmiarów i niedomiarów względem zastanej i antycypowanej rzeczywistości. Mówiąc rzeczywistość, mamy na myśli złożony, dynamiczny i zmieniający się konstrukt organicznie współtworzony przez naturę, kulturę, społeczeństwo, człowieka. Rzeczywistość edukacyjna zanurzona w tych szerokich kontekstach skupia w sobie, niczym soczewka, problemy makro świata. Jest jego odbiciem, ekranem kultury (L. Witkowski, 2007), ale jest też wielką życiodajną potencją w każdym czasie i w każdym miejscu.

Współczesny świat staje się coraz bardziej skomplikowany, chaotyczny, nieprzewidywalny. Postępujące wyalienowanie człowieka i samotność w tłumie prowadzi do braku odpowiedzialności za działanie, które często jest schematyczne, stereotypowe, sterowane zewnętrznie, w tym politycznie, wymuszane przez rzeczy, układy sytuacyjne, napędzane przez zegary. Człowiek żyjąc w takim zagęszczeniu może poczuć się zagubionym, uwikłanym w bezsensowność i skazanym na egzystencję w wieku nieodpowiedzialności (J. Kozielecki, 1995). Z drugiej strony, jego ogromne zasoby intelektualne i potencjał wrażliwości rozbudzają w nim dążenia do działań autonomicznych, odpowiedzialnych za wspólnotę, innowacyjnych na miarę epoki i refleksyjnych, które sprzyjają szczęściu jednostek i całych społeczeństw. To wymaga jednak ciągłego, świadomego „przekraczania” chaosu, szumu, zawrotnego tempa codzienności w kierunku wyciszenia, spowolnienia, skupienia życiowej energii w celu regeneracji zasobów fizycznych i duchowych, aby cieszyć się   tym, co jest dane teraz (J. Bocheński, 1993).

Tymczasem świat wystawia człowieka na wielką próbę cieszenia się tym, co jest teraz dane. Oprócz wciąż narastających globalnych problemów, np. ekologii, głodu, zbrojeń, konfliktów, terroryzmu, uchodźctwa, gett społecznych, kulturowych, doświadczamy cywilizacyjnego „wstrząsu w postaci pandemii Covid 19 i związanych z tym różnych form społecznego lockdownu” (J. Gara, 2021, s.7).  Czas jakby zatrzymał swój pęd sprzyjając, być może, refleksji, która jest konieczna, bo żyjemy w świecie dotkniętym „wściekłym gniewem cywilizacji” (J. Attali, 2017, s. 11).  I choć staramy się wyjść z tej konfrontacji niepokonani, to wydaje się, że „[…] poczucie klęski utrzymuje się i postępuje nadal – jest to nawet jedyny postęp, jaki czynimy, my przechodnie umęczeni ścieżką zagubioną w labiryncie życia” (J.‐L. Nancy, 2016, s. 11).  Dlatego podzielamy głos, że: „Świat, który stanął i chodził na głowie, musi teraz powrócić na swoje normalne tory” (Coline Serreau, https://www.af-ccc.fr/le-monde-qui-marchait-sur-la-tete/; dostęp. 31.01.22).

Zachęcamy, aby podjętym autorskim rozważaniom (studiom, rozprawom, polemikom) towarzyszyła metarefleksja w odniesieniu do własnych pytań badawczych. Chodzi między innymi o to: dlaczego te pytania są ważne i dla kogo?; do kogo są kierowane?; jakich obszarów i problemów dotyczą?; co obrazują, wyjaśniają, interpretują, decentrują, demistyfikują?; jak są skuteczne, pomocne, sprawcze?; co, kogo i jak zmieniają?; jakie mają znaczenie w wymiarze indywidualnym, wspólnotowym?; jaki jest ich zasięg i wpływ oddziaływania (lokalny/globalny)?, itd.

Proponujemy refleksyjne podejście wobec własnych pytań badawczych w potrójnym wymiarze, aby zrozumieć, ocenić i zakwestionować oraz zaproponować.

Po pierwsze – zrozumieć.

Pytania badawcze, które stawiamy nie biorą się znikąd. Ich geneza bardzo często jest złożona, uwikłana, albowiem sprowokowana przez różnych aktorów/uczestników rzeczywistości społecznej, obramowana paradygmatami naukowymi, naznaczona osobistymi preferencjami i wolnymi wyborami. Sprzężone ze sobą dwa konteksty, społeczny i naukowy ewoluują wytwarzając napięcia w każdym z nich z osobna i pomiędzy nimi. Jeśli chodzi o przestrzeń społeczną, badacz refleksyjnie przygląda się tym napięciom pomiędzy różnymi aktorami, ich odmiennym racjom, starając się interweniować, negocjować, rezonować, ulepszać, udoskonalać, przekierowywać w stronę ważnych aktualnie pytań. W przypadku kontekstu naukowego oczywistym jest, że on też się zmienia w wyniku procesów internacjonalizacji, interdyscyplinarności i transdycyplinarności, standaryzacji, konkurencyjności nauki, komercjalizacji wiedzy, itp. Pytania badawcze niewątpliwie definiowane są w optyce paradygmatów, a one zmieniając się powodują napięcia, dysonanse poznawcze czy wręcz „wojny” paradygmatów (T. Khun, 2020). To wpływa na rodzaj pytań, sposób ich zadawania i hierarchizację. Jednak ważne pytania to nie zawsze pytania dominujące.

Po drugie - ocenić i zakwestionować. 

Rozważania z uwzględnieniem autorefleksji wobec swoich pytań badawczych pozwalają ocenić i być może nawet zakwestionować faworyzowane relacje z badanym światem społecznym, sposoby ich opisu, interpretacji i wyjaśniania, uprzywilejowany rodzaj aktorów społecznych, społeczeństwa, człowieka. Precyzując przestrzeń tego wymiaru refleksji pomocne mogą być następujące przykładowe pytania: czy badacz konstruując ważne pytania i szukając na nie odpowiedzi uwzględnia w swojej ocenie ewolucje/rewolucje społeczne czy też pozwala się zamknąć w tradycji myślenia, badania, które tracą dziś znaczenie społeczne?; czy badacz ogarnięty dominującym paradygmatem ma świadomość, że może zaniechać niektórych badań, przyczyniając się do tworzenia opuszczonych pól badawczych, wycofanych z życia aktorów społecznych?; na ile niewystarczające finansowanie nauki skłania/przymusza badaczy do zaniedbywania ważnych pytań badawczych;? czy trend internacjonalizacji w nauce ma/może mieć (nie)pożądany wpływ na postawione pytania badawcze?; czy (samo)rozwój, ścieżka biograficzna i własna wewnętrzna przemiana badacza jest na tyle sprawcza, aby zakwestionować pytania dotychczas nienegowane?

Po trzecie- zaproponować.

Poza dwoma powyższymi aspektami refleksyjnego namysłu wobec własnych pytań badawczych, mającymi na celu ich zrozumienie i ocenę, należy wskazać na trzeci obszar, czyli propozycje. Zatem, aby zaproponować odpowiedź na ważne pytania, badacz powinien jak najlepiej przygotować się unikając ślepych zaułków, eliminując kontrowersje, precyzując niedookreślenia, wytyczając klarowną ścieżkę problematyzacji. Przydatne w tym obszarze refleksyjnej dyskusji mogą okazać się poniższe przykładowe pytania: jak wyważyć, precyzować powiązania między pytaniami badawczymi a obszernymi polami problemowymi?; jak konkretyzować pytania badawcze wobec przekrojowych/brzegowych pytań różnych aktorów społecznych?; jak artykułować tradycyjne kierunki badań w kontekście nowych problemów, wyzwań?; w jaki sposób, na podstawie fragmentarycznych badań w różnych dyscyplinach, dokonać interpretacji złożonego zjawiska społecznego/edukacyjnego?; jak zachować równowagę między wolnością zadawania pytań przez badacza a przymusem żądań ze strony różnych aktorów społecznych?

Zapraszamy serdecznie Każdego, kto zechce włączyć się w poszukiwanie odpowiedzi na ważne dziś pytania i komu towarzyszy humanistyczne zaniepokojenie, współtworząc refleksyjnie jedną z możliwych wersji oglądu idei nowego tomu czasopisma Podstawy Edukacji.

Bibliografia:

Attali J., Vivement après‐demain, Pluriel, Paris 2017

Bocheński J., Sens życia i inne eseje, Kraków 1993

Gara J., Istnienie i wychowanie. Egzystencjalne inspiracje myślenia i działania pedagogicznego, Warszawa 2021

Kozielecki J., Koniec wieku nieodpowiedzialności. Eseje humanistyczne, Warszawa 1995

Khun T., Struktura rewolucji naukowych, Warszawa 2020

Nancy J-L, Que faire, Galilée, Paris 2016

Serreau C., Le monde qui marchait sur la tête est en train de remettre ses idées a l’endroit, https://www.af-ccc.fr/le-monde-qui-marchait-sur-la-tete/; dostęp. 31.01.22

Witkowski L., Między pedagogiką, filozofią i kulturą. Studia, eseje, szkice, t. 3, Warszawa 2007

 

Zgłoszenie artykułu