Keywords
student
school
anxiety disorder
Abstract
Anxiety disorders are the most common group of mental disorders among children and adolescents, and their prevalence is steadily increasing. They may manifest as severe, complex and chronic as early as in adolescence, leading to significant difficulties in family, school, and social functioning, increasing the risk of other mental and somatic health problems. That is why it is so important for the child to receive care and appropriate support as early as possible. School is one of the most important places where the first symptoms of anxiety disorders can be noticed. Teachers, school counsellors, and psychologists are among the first to recognise the symptoms early and initiate support measures. Most commonly diagnosed anxiety disorders among children and adolescents have been presented in this article as well as some of school intervention strategies aimed at creating an optimal environment for students experiencing anxiety have been outlined. The following forms of suport are mentioned: mindfulness training, peer tutoring, preventive programmes to develop stress management skills and strengthen mental resilience, activities to foster an atmosphere of safety, appropriate preparation of teachers for the initial diagnosis of students with anxiety disorders, individualisation of the education process, and involvement of the family in the intervention process. In addition to ways of supporting students with anxiety disorders, some of the difficulties that schools may face in carrying out tasks in this area have also been identified.
References
Barlow, D. H., Ellard, K. K., Fairholme, C. P., Farchione, T. J., Boisseau, C. L., Allen, L. B., Ehrenreich-May, J. T. (2020). Transdiagnostyczna terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń emocjonalnych. Ujednolicony protokół leczenia. Podręcznik terapeuty. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Beck, J. S. (2005). Terapia poznawcza. Podstawy i zagadnienia szczegółowe. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bodden, D. H., Dirksen, C. D., Bögels, S. M. (2008). Societal burden of clinically anxious youth referred for treatment: A cost-of-illness study. Journal of Abnormal Child Psychology, 36(4), 487–497. https://doi.org/10.1007/s10802-007-9194-4
Bourne, J.E. (2011). Lęk i fobia. Praktyczny podręcznik dla osób z zaburzeniami lękowymi. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bowlby, J. (1987). Attachment and the therapeutic process. Madison, CT: International Universities Press.
Brackett, M. A., Rivers, S. E. (2014). Transforming students’ lives with social and emotional learning. In: R. Pekrun, L. Linnenbrink-Garcia (eds.), International handbook on emotions in education (pp. 368–388). New York, NY: Routledge.
Brown, K. W., Creswell, J., Ryan, R. (2015). Handbook of mindfulness: Theory, research, and practice. New York, NY: Guilford Publications.
Brzezińska, A. I. (2012). Tutoring w edukacji: Kaprys, konieczność czy szansa rozwoju dla ucznia i nauczyciela? In: J. Iwański (eds.), Tutoring młodych uchodźców (pp. 39–63). Warszawa: Stowarzyszenie Praktyków Kultury.
Brzezińska, A. I., Appelt, K. (2013). Tutoring nauczycielski – tutoring rówieśniczy: aspekty etyczne. Forum Oświatowe, 2(49), 13–29. https://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/39
Brzezińska, A. I., Rycielska, L. (2009). Tutoring jako czynnik rozwoju ucznia i nauczyciela. In: M. Budzyński, P. Czekierda, J. Traczyński, Z. Zalewski, A. Zembrzuska (eds.), Tutoring w szkole: między teorią a praktyką zmiany edukacyjnej (pp. 19–29). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
Bryńska, A. (2016). Psychoterapia behawioralno-poznawcza dzieci i młodzieży. In: I. Namysłowska (eds.), Psychiatria dzieci i młodzieży (pp. 515–542). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Butcher, J. N., Hooley, J. M., Mineka, S. (2020). Psychologia zaburzeń. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Centrum Pozytywnej Edukacji. (2025). Przyjaciele Zippiego. https://www.pozytywnaedukacja.pl/programy/przyjaciele-zippiego/o-programie
Chen, J., Sang, G., Zhang, Y., Jiang, A. (2021). Intervention effect of the integration model on negative emotions of adolescents during the outbreak of coronavirus disease 2019. Psychiatria Danubina, 33(1), 86–94. https://doi.org/10.24869/psyd.2021.86
Ćwiklińska-Zaborowicz, A. (2010). Charakterystyka oraz terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń lękowych u dzieci i młodzieży. Wiadomości Psychiatryczne, 13, 200–204.
Dębski, M., Flis, J. (2023). Młode głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym. Raport z badania dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród młodych ludzi w Polsce. Warszawa: Fundacja UNAWEZA.
Dray, J., Bowman, J., Campbell, E., Freund, M., Hodder, R., Wolfenden, L., Richards, J., Leane, C., Green, S., Lecathelinais, C., Oldmeadow, C., Attia, J., Gillham, K., & Wiggers, J. (2017). Effectiveness of a pragmatic school-based universal intervention targeting student resilience protective factors in reducing mental health problems in adolescents. Journal of Adolescence, 57(June), 74–89. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2017.03.009
Germer, C. K. (2015). Czym jest uważność? Dlaczego ma znaczenie? In: C. K. Germer, R. D. Siegel, P. R. Fulton (eds.), Uważność i psychoterapia (pp. 29–64). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Hofmann, S. G., Hayes, S. C. (2020). Terapia poznawczo-behawioralna oparta na procesach. Wiedza i kluczowe kompetencje. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Holen, S., Waaktaar, T., Lervåg, A., Ystgaard, M. (2012). The effectiveness of a universal school-based programme on coping and mental health: A randomised, controlled study of Zippy’s Friends. Educational Psychology, 32(5), 657–677. https://doi.org/10.1080/01443410.2012.686152
James, A. C., James, G., Cowdrey, F. A., Soler, A. (2015). Cognitive behavioural therapy for anxiety disorders in children and adolescents. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(2), CD004690. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004690.pub4
Józefik, B. (2018). Koncepcje systemowe i ich znaczenie dla psychologii klinicznej. In: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (eds.), Psychologia kliniczna (pp. 171–192). Warszawa: PWN.
Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness. New York, NY: Delta.
Kendall, P. C. (2006). Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kendall, P. C. (2010). Terapia dzieci i młodzieży: Procedury poznawczo-behawioralne. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kim-Cohen, J., Caspi, A., Moffitt, T. E., Harrington, H., Milne, B. J., Poulton, R. (2003). Prior juvenile diagnoses in adults with mental disorder: Developmental follow-back of a prospective-longitudinal cohort. Archives of General Psychiatry, 60(7), 709–717. https://doi.org/10.1001/archpsyc.60.7.709
Konaszewski, K., Skalski-Bednarz, S., Surzykiewicz, J. (2025). Resilience edukacyjna, czyli kilka refleksji i analiz teoretycznych na temat „odpornych” uczniów, nauczycieli i szkół. Edukacja, 1(172). https://doi.org/10.24131/3724.250101
Lebowitz, E. R., Marin, C., Martino, A., Shimshoni, Y., Silverman, W. K. (2020). Parent-based treatment as efficacious as cognitive-behavioral therapy for childhood anxiety: A randomized noninferiority study of supportive parenting for anxious childhood emotions. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 59(3), 362–372. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2019.02.014
Lewin, A. B., Piacentini, J. (2009). Obsessive-compulsive disorder in childhood. In: B. J. Sadock, V. A. Sadock, P. Ruiz (eds.), Comprehensive textbook of psychiatry (pp. 3671–3698). Baltimore, MD: Lippincott Williams & Wilkins.
Nadeem, E., Jaycox, L. H., Kataoka, S. H., Langley, A. K., Stein, B. D. (2011). Going to scale: Experiences implementing school-based mental health programs. School Psychology Review, 40(4), 549–568.
Najwyższa Izba Kontroli. (2017). Przeciwdziałanie zaburzeniom psychicznym u dzieci i młodzieży. Informacja o wynikach kontroli. Warszawa. https://www.nik.gov.pl/plik/id,15392,vp,17874.pdf
Najwyższa Izba Kontroli. (2024). Pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna dla dzieci i młodzieży. Informacja o wynikach kontroli. Warszawa. https://www.nik.gov.pl/plik/id,29683,vp,32542.pdf
Odgers, C. L., Dargue, N., Creswell, C., Jones, M. P., Hudson, J. L. (2020). The limited effect of mindfulness-based interventions on anxiety in children and adolescents: A meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 23(3), 407–426. https://doi.org/10.1007/s10567-020-00319-z
Parker, A. E., Kupersmidt, J. B., Mathis, E. T., Scull, T. M., Sims, C. (2014). The impact of mindfulness education on elementary school students: Evaluation of the Master Mind program. Advances in School Mental Health Promotion, 7(3), 184–204. https://doi.org/10.1080/1754730X.2014.916497
Piacentini, J., Langley, A., Roblek, T. (2018). Terapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego dzieci i młodzieży. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Polanczyk, G. V., Salum, G. A., Sugaya, L., Caye, A., & Rohde, L. A. (2015). Annual research review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3), 345–365. https://doi.org/10.1111/jcpp.12381
Popek, L. (2010). Zaburzenia lękowe u dzieci i młodzieży – postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne. Standardy Medyczne/Pediatria, 7(4), 616–623.
Popek, L. (2012a). Mutyzm wybiórczy. In: I. Namysłowska (eds.), Psychiatria dzieci i młodzieży (2nd ed., pp. 151–155). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Popek, L. (2012b). Zaburzenia emocjonalne rozpoczynające się w dzieciństwie. In: I. Namysłowska (eds.), Psychiatria dzieci i młodzieży (2nd ed.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Popek, L. (2017). Zaburzenia lękowe u dzieci i młodzieży – kiedy można stwierdzić objawy somatyczne i psychopatologiczne. Psychiatria po Dyplomie, 14(5).
Raniti, M., Rakesh, D., Patton, G. C., & Sawyer, S. M. (2022). The role of school connectedness in the prevention of youth depression and anxiety: A systematic review with youth consultation. BMC Public Health, 22, 2152. https://doi.org/10.1186/s12889-022-14364-6
Rapee, R. M., Schniering, C. A., Hudson, J. L. (2009). Anxiety disorders during childhood and adolescence: Origins and treatment. Annual Review of Clinical Psychology, 5(1), 311–341. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.032408.153628
Rothbart, M. K., Bates, J. E. (2006). Temperament. In: N. Eisenberg, W. Damon, R. M. Lerner (eds.), Handbook of child psychology: Vol. 3. Social, emotional, and personality development (6th ed., pp. 99–166). Hoboken, NJ: Wiley.
Sajkowska, M., Szredzińska, R. (eds.). (2022). Dzieci się liczą 2022. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce. Warszawa: Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
Sarnat-Ciastko, A., Nowak, K. (2022). Poziom resilience uczniów biorących udział w pilotażu programu profilaktycznego „ISKRA Odporności”. Edukacyjna Analiza Transakcyjna, 11, 101–117. https://doi.org/10.16926/eat.2022.11.06
Sauter, F. M., Heyne, D., Westenberg, P. M. (2009). Cognitive behavior therapy for anxious adolescents: Developmental influences on treatment design and delivery. Clinical Child and Family Psychology Review, 12(4), 310–335. https://doi.org/10.1007/s10567-009-0058-z
Slavin, R. E. (2013). Uczenie się oparte na współpracy: Dlaczego praca w grupach jest skuteczna? In: H. Dumont, D. Instance, F. Benavides (eds.), Istota uczenia się: wykorzystanie wyników badań w praktyce. Warszawa: Wolters Kluwer.
Topping, K. J. (2005). Trends in peer learning. Educational Psychology, 25(6), 631–645. https://doi.org/10.1080/01443410500345172
Wood, J. J., McLeod, B. D., Piacentini, J. C., Sigman, M. (2009). One-year follow-up of family versus child CBT for anxiety disorders: Exploring the roles of child age and parental intrusiveness. Child Psychiatry and Human Development, 40(3), 301–316. https://doi.org/10.1007/s10578-009-0127-z
Wood, J. J., McLeod, B. D., Sigman, M., Hwang, W. C., Chu, B. C. (2003). Parenting and childhood anxiety: Theory, empirical findings, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 44(1), 134–151. https://doi.org/10.1111/1469-7610.00106
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Beata Łukasik