Keywords
preschool education teacher
stress factors
coping with stress
Abstract
The article presents the results of the author’s study, the aim of which was to understand the phenomenon of stress and its determinants in the profession of preschool teachers. Quantitative research involved the diagnostic survey method and the questionnaire technique. The studied group consisted of female preschool teachers from public and non-public institutions. The findings have revealed that the respondents consider their profession stressful due to the high level of responsibility for children, demands and pressure from parents, and an excessive workload. The vast majority of women, regardless of the type of preschool, experience this phenomenon. The study has made it possible to identify the determinants of stress, namely: systemic, intra-institutional, and individual factors. The respondents reported using various coping strategies to reduce stress factors.
References
Bernat, A., & Krzyszkowska, M. (2017). Znaczenie i sposoby wykorzystania psychospołecznych zasobów zaradczych w ujęciu S. E. Hobfolla. Studia Paradyskie, 27, 255–278.
Borg, M. G., & Riding, R.J. (1991). Towards a model for the determinants of occupational stress among schoolteachers. Eur J Psychol Educ, 6, 355–373; https://doi.org/10.1007/BF03172771.
Dankiewicz, M., Cempel, P., & Wasiewicz, J. (2024). Nauczyciel w kryzysie. Stres i wypalenie zawodowe u nauczycieli w pandemii COVID-19. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UKEN.
Endler, N. S., & Parker, J. D. A. (1990). Coping Inventory for Stressful Situations (CISS): Manual. Toronto: Multi-Health Systems.
Garbacik, Ż. (2018). Stres w pracy nauczyciela. Szkoła-Zawód-Praca, 16, 109–126; https://doi.org/10.34767/SZP.2018.02.08.
Grzegorzewska, M. K. (2006). Stres w zawodzie nauczyciela. Specyfika, uwarunkowania i następstwa. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Grzegorzewska, M. K. (2019). Uwarunkowania poczucia zdrowia, stresu i wypalenia zawodowego nauczycieli a praktyczne wykorzystywanie teorii zachowania zasobów autorstwa Stevana E. Hobfolla. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Klim-Klimaszewska, A. (2010). Pedagogika przedszkolna. Nowa podstawa programowa. Warszawa: Instytut Wydawniczy ERICA.
Klim-Klimaszewska, A., & Fijałkowska-Mroczek, A. (2015). Stres a sposoby radzenia sobie z nim w zawodzie nauczyciela. In: E. Jarmoch, & J. Zienkiewicz (ed.), Człowiek w środowisku społecznym: księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Mirosławowi Dyrdzie (pp. 423–442). Siedlce: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.
Kocór, M. (2019). Wypalenie zawodowe nauczycieli: diagnoza, wsparcie, profilaktyka. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.
Korczyński, S. (2018). Poziom odczuwanego stresu i czynniki stresogenne w pracy nauczyciela przedszkola. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 3, 32–51; https://doi.org/10.5604/01.3001.0011.8297.
Korczyński, S. (2017). Stres nauczycieli przedszkola w pierwszych latach pełnienia roli zawodowej. Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Pedagogika. 26(2), 155–172; http://dx.doi.org/10.16926/p.2017.26.34.
Korczyński, S. (2014). Stres w pracy zawodowej nauczyciela. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Kundzicz, L. (2016). Rola i zadania nauczyciela w przedszkolu. In: K. Pujer (ed.), Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna: wybrane problemy (pp. 22–31). Wrocław: Wydawnictwo Exante.
Kwiatkowski, S. T. (2022). Stres zawodowy nauczycieli – mechanizmy, uwarunkowania, strategie przeciwdziałania. In: K. Białożyt-Wielonek (ed.), Wybrane aspekty funkcjonowania rynku pracy w czasie pandemii COVID-19: inspiracje dla pedagogiki (pp. 13–49). Kraków: Wydawnictwo Scriptum.
Kyriacou, C., & Sutcliffe, J. (1978a). A Model of Teacher Stress. Educational Studies, 4(1), 1–6; https://doi.org/10.1080/0305569780040101.
Kyriacou, C., & Sutcliffe, J. (1978b). Teacher stress: Prevalence, sources, and symptoms. British Journal of Educational Psychology, 48(2), 159–167; https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.1978.tb02381.x.
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer Publishing Co.
Lisowska, E. (2018). Kondycja zawodowa nauczycieli. W poszukiwaniu skutecznej profilaktyki wypalenia zawodowego. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Musiał, E. (2022). Nauczyciel wychowania przedszkolnego jako profesjonalista wspierający rozwój dziecka. In: E. Musiał, & E. Olejnik-Krupa (eds), Nauczyciel kreatorem warunków wszechstronnego rozwoju dziecka. Wybrane obszary profesjonalizmu zawodowego nauczycieli wychowania przedszkolnego. Studium teoretyczno-praktyczne 1. (pp. 33–47). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe EDUsfera.
Nosek-Kozłowska, K. (2024). Nauczyciel przedszkola i wczesnej edukacji jako kluczowa postać w edukacji dzieci najmłodszych w narracjach studentów pedagogiki. Przegląd Pedagogiczny, 2, 92–106; https://doi.org/10.34767/PP.2024.02.05.
Nowak, K. (2021). Nasilenie stresu i style radzenia sobie z nim u nauczycieli w epidemii COVID-19. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 34(3), 7–24; http://dx.doi.org/10.17951/j.2021.34.3.7-24.
Oniszczenko, W. (1993). Stres to brzmi groźnie. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Schaefer, K. (2005). Jak przeżyć szkołę. Transl. J. Mink. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Selye, H. (1977). Stres okiełznany. Transl. T. Zalewski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Smak, E. (2018). The professional stress of preschool education teachers. Labor et Educatio, 6, 179–191; https://doi.org/10.4467/25439561LE.18.012.10239.
Surma, B. (2011). Uczestnicy (podmioty) procesu edukacyjnego w przedszkolu. In: J. Karbowniczek, M. Kwaśniewska, & B. Surma (ed.), Podstawy pedagogiki przedszkolnej z metodyką (pp. 147–187). Kraków: Wydawnictwo WAM.
Suska-Zakaszewska, A. (2025). Stres i wypalenie zawodowe nauczycieli wychowania przedszkolnego w Lublinie. Studium biograficzne. Zamość: Officina Simonidis Wydawnictwo Akademii Zamojskiej.
Synal, J., & Szempruch J. (2017). Od zapału do wypalenia? Funkcjonowanie nauczycieli w codzienności szkolnej. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.
Szczygieł, M. (2020). Stres w pracy nauczyciela – wybrane uwarunkowania. Kultura – Społeczeństwo –Edukacja, 18(2), 311–329; https://doi.org/10.14746/kse.2020.18.12.1.
Tucholska, S. (1999). Stres i satysfakcja w zawodzie nauczyciela. Roczniki Nauk Społecznych, 27(2), 51–61.
Tucholska, S. (2009). Wypalenie zawodowe u nauczycieli. Psychologiczna analiza zjawiska i jego osobowościowych uwarunkowań. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Wilczek-Rużyczka, E., & Kwak, M. (2022). Zdrowie psychiczne. Współczesne zagrożenia i możliwości wzmacniania. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
Zubrzycka-Maciąg, T. (2013). Psychospołeczne uwarunkowania stresu nauczycielek szkół podstawowych i gimnazjów. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Anna Suska-Zakaszewska, Tomasz Kloc