Literature and writers in the life and works of Stanisław Moniuszko
DOI:
https://doi.org/10.16926/em.2019.14.04Keywords:
Moniuszko, literature, libretto,, opera,, cantataAbstract
The present article concerns the place and significance of literature in the life and works of Stanisław Moniuszko, a composer who created different musico-literary genres, songs, operas, cantatas as well as stage music for dramas. Moniuszko’s correspondence, which often featured literature-related topics, constitutes the basis for the analysis of literary contexts of his works. The composer wrote about his favourite books, poets and writers as well as the lyrics to songs and librettos. Above all, however, his letters contain evidence of his search for new librettos in the existing literary texts and numerous traces of his attempts to invite contemporary writers, poets and playwrights to collaborate on musico-dramatic works. The letters written to several eminent representatives of mid-century Polish literature are a testament to Moniuszko’s ambitious intentions. The contents of those letters also confirm that it was difficult for the composer to find a writer who would collaborate with him as the author of the lyrics to a musico-dramatic piece. The article also presents a collection of Moniuszko’s librettists, which includes the best writers and playwrights of the time. The most remarkable of Moniuszko’s works are well-written in terms of lyrics, which is a proof of the effectiveness of the composer’s efforts and, in the context of the popularity of his works, also of the significance of his achievements, not only for music, but also for the literature and literary culture of the nineteenth century.
References
Moniuszko Stanisław, Listy zebrane, przygotował do druku W. Rudziński przy współpracy M. Stokowskiej, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1969.
Sen wieszcza. Opera we trzech aktach do muzyki St. Moniuszki, podług francuskiego, przerobienie Władysława Syrokomli, wydawca: Józef Zawadzki, Wilno 1854.
Z korespondencji Włodzimierza Wolskiego, oprac. K. Kamiński, „Pamiętnik Literacki” 1972, z. 1, s. 201–226.
Borkowska-Rychlewska Alina, Jan Chęciński – Moniuszkowski librecista, [w:] Teatr muzyczny Stanisława Moniuszki, pod red. M. Dziadek i E. Nowickiej, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2014, s. 99–112.
Borkowska-Rychlewska Alina, Między przekładem a twórczością oryginalną (o librettach Jana Chęcińskiego do oper Stanisława Moniuszki), [w:] Teatr operowy Stanisława Moniuszki. Rekonesanse, red. M. Jabłoński i E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2005, s. 89–99.
Komorowska Małgorzata, Stanisław Moniuszko w pogoni za operą literacką, [w:] Opera polska w XVIII i XIX wieku, red. M. Jabłoński, J. Stęszewski i J. Tatarska, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2000, s. 129–145.
Mianowski Jarosław, O trzech kręgach moniuszkowskiej mitologii. Apologeci, krytycy i socrealiści, [w:] Opera polska w XVIII i XIX wieku, red. M. Jabłoński, J. Stęszewski i J. Tatarska, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2000, s. 147–155.
Niemahaj Sviatlena, „Biuraliści” Stanisława Moniuszki: wokół komedioopery Fryderyka Skarbka oraz partytur warszawskiej i krakowskiej, [w:] Teatr muzyczny Stanisława Moniuszki, pod red. M. Dziadek i E. Nowickiej, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2014, s. 57–74.
Nowicka Elżbieta, Stanisław Moniuszko i świat literatury w połowie XIX wieku, [w:] Teatr muzyczny Stanisława Moniuszki, pod red. M. Dziadek i E. Nowickiej, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2014, s. 113–138.
Okulicz-Kozaryn Radosław, Stanisław Moniuszko i kanon litewskiej literatury krajowej. Na przedpolu szczegółowych badań, [w:] Teatr operowy Stanisława Moniuszki. Rekonesanse, red. M. Jabłoński i E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2005, s. 101–108.
Paczkowski Szymon, Kilka uwag w sprawie historii i libretta „Loterii” Stanisława Moniuszki, [w:] Teatr operowy Stanisława Moniuszki. Rekonesanse, red. M. Jabłoński i E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2005, s. 65–72.
Rudziński Witold, Stanisław Moniuszko. Studia i materiały, cz. 1, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1955; cz. 2, Kraków 1960.
Ratajczakowa Dobrochna, O wodewilach i operach Stanisława Moniuszki, [w:] Teatr operowy Stanisława Moniuszki. Rekonesanse, red. M. Jabłoński i E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2005, s. 13–22.
Sułek Małgorzata, „Widma” Moniuszki wobec „Dziadów” Mickiewicza, [w:] Teatr muzyczny Stanisława Moniuszki, red. M. Dziadek, E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2014, s. 75–98.
Sułek Małgorzata, Stanisław Moniuszko i inni kompozytorzy wobec poezji Adama Mickiewicza. Studium komparatystyczne, Wydawnictwo Musica Iagellonica, Kraków 2016.
Topolska Agnieszka, Mit wieszcza. Stanisław Moniuszko w piśmiennictwie lat 1858–1989, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2014.
Waszkiel Halina, Stanisław Bogusławski, Wydawnictwo Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza, Warszawa 2010.
Wypych-Gawrońska Anna, Muzyka w polskim teatrze dramatycznym do 1918 roku, cz. 1, Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza, Częstochowa 2015, s. 194–197.
Zieziula Grzegorz, „Paria” Stanisława Moniuszki: wokół „poważnej” opery, muzyki do tragedii Delavigne’a i muzycznego orientalizmu, [w:] Teatr operowy Stanisława Moniuszki. Rekonesanse, red. M. Jabłoński, E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2005, s. 37–56.
Żórawska-Witkowska Alina, Od „Cyganów” Franciszka Dionizego Kniaźnina (1786) do „Jawnuty” Stanisława Moniuszki (1860), [w:] Teatr muzyczny Stanisława Moniuszki, red. M. Dziadek, E. Nowicka, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2014, s. 23–56.
Kamiński Konstanty, Materiały do życia i twórczości Włodzimierza Wolskiego, „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 1, s. 144–169.
Kleczyński Jan, Stanisław Moniuszko, „Bluszcz” 1872, nr 25, s. 194.
Poźniak Włodzimierz, Niezrealizowane projekty operowe Moniuszki, „Kwartalnik Muzyczny” 1948, nr 21–22, s. 243–251.
Seweryn Agata, Cyganie sentymentalni i romantyczni (Kniaźnin – Moniuszko), „Napis” 2016, seria XXII, s. 70–86.
Simon Ludwik, Syrokomla i Moniuszko, „Kurier Warszawski” 1937, nr 181, s. 8–11.
Zieziula Grzegorz, Od „francuskiej” Bettly do „niemieckiej” Die Schweizerhütte – obcojęzyczne opery Stanisława Moniuszki, „Muzyka” 2015, nr 239, s. 69–96.