ZASADY DOTYCZĄCE WYKORZYSTANIA NARZĘDZI GENERATYWNEJ SZTUCZNEJ INTELIGENCJI (GENAI)
Załącznik wykonawczy do Sekcji 5 Polityki Antyplagiatowej czasopisma „Podstawy Edukacji”
- Cel i postanowienia ogólne
Niniejszy dokument stanowi uszczegółowienie i rozszerzenie zapisów zawartych w Sekcji 5 („Wykorzystanie narzędzi AI”) Polityki Antyplagiatowej czasopisma „Podstawy Edukacji”.
Zasady określają techniczne granice stosowania sztucznej inteligencji (AI), wspierając deklarowany w polityce głównej cel zapewnienia wysokiej jakości publikacji, ochrony własności intelektualnej oraz transparentności procesu wydawniczego.
Regulacje dotyczą wszystkich uczestników procesu: Autorów, Recenzentów oraz Redaktorów.
- Podmiotowość i status Autora
Zgodnie z Sekcją 5 pkt 3 Polityki Antyplagiatowej, narzędzia AI nie są i nie mogą być wskazywane jako autorzy ani współautorzy pracy.
Zgodnie z Sekcją 3 i Sekcją 5 pkt 1 polityki antyplagiatowej, pełną i osobistą odpowiedzialność za treść, oryginalność oraz legalność wykorzystanych materiałów ponosi wyłącznie autor (w przypadku zespołów – autorzy solidarnie). Narzędzia AI nie posiadają zdolności do zatwierdzania ostatecznej wersji tekstu ani brania odpowiedzialności za ewentualne naruszenia etyczne.
- Wytyczne dla Autorów
A. Dopuszczalne formy wsparcia (charakter pomocniczy)
Zgodnie z ogólną polityką, dopuszcza się wykorzystanie narzędzi AI wyłącznie w charakterze pomocniczym. Obejmuje to:
- redakcję językową - korektę gramatyczną, stylistyczną, interpunkcyjną oraz poprawę struktury i czytelności tekstu,
- tłumaczenie - wsparcie przy przekładzie tekstu oryginalnego na język docelowy, pod warunkiem pełnej weryfikacji merytorycznej i zatwierdzenia terminologii naukowej przez autora.
B. Niedopuszczalne formy wykorzystania (Naruszenia etyki)
W celu doprecyzowania zakazów z Sekcji 5 Polityki Antyplagiatowej, za bezwzględnie niedopuszczalne uznaje się:
- generowanie za pomocą AI tekstu o charakterze merytorycznym (w tym wstępów, przeglądów literatury, dyskusji i wniosków) bez merytorycznej kontroli autora,
- tworzenie fikcyjnych źródeł, cytowań lub generowanie fałszywych odniesień bibliograficznych,
- wykorzystywanie AI do generowania, fabrykowania lub manipulowania danymi badawczymi oraz wynikami (co zgodnie z Sekcją 2 polityki antyplagiatowej stanowi rażące fałszowanie danych),
- wykorzystywanie generatorów AI do tworzenia lub modyfikowania obrazów, rycin, wykresów, map lub streszczeń graficznych (graphical abstracts), jeśli mogłoby to zniekształcić, usunąć lub ukryć realne informacje zawarte w materiale źródłowym (por. Sekcja 3 polityki antyplagiatowej).
C. Wyjątek badawczo-metodologiczny
Jedynym odstępstwem od zakazu generowania treści/danych przez AI jest sytuacja, w której same narzędzia GenAI, algorytmy lub interakcje z nimi stanowią bezpośredni przedmiot i cel projektu badawczego autora.
W takim przypadku metodologiczne użycie AI musi zostać szczegółowo opisane w sekcji części metodologicznej artykułu. Redakcja zastrzega sobie prawo żądania danych źródłowych na podstawie Sekcji 7 polityki antyplagiatowej.
- Wytyczne dla Recenzentów i Redaktorów
W celu uszczegółowienia Sekcji 10 Polityki Antyplagiatowej („Rola redaktorów i recenzentów”), zarówno redaktorzy, jak i recenzenci mają bezwzględny zakaz wprowadzania nadesłanych manuskryptów, ich fragmentów, recenzji oraz poufnej korespondencji do publicznych narzędzi GenAI (w tym modeli LLM).
Przesłanie tekstu autora do zewnętrznych systemów AI stanowi rażące naruszenie obowiązku zachowania poufności oraz ochrony praw własności intelektualnej autora i danych osobowych (por. Sekcja 10 pkt 2 i 3 polityki antyplagiatowej).
Narzędzia AI nie mogą zastępować samodzielnej oceny merytorycznej, krytycznego myślenia ani decyzji redakcyjnych/recenzenckich.
- Obowiązek transparentności i procedura deklaracyjna
Zgodnie z Sekcją 5 pkt 2 Polityki Antyplagiatowej, każde istotne wykorzystanie AI musi zostać ujawnione Redakcji.
Nie ma obowiązku deklarowania korzystania ze standardowych, wbudowanych narzędzi automatycznych (np. autokorekta w edytorach tekstu).
W przypadku użycia AI do zaawansowanej redakcji lub tłumaczenia, autorzy zobowiązani są zamieścić oświadczenie w dolnym przypisie do tytułu artykułu lub w sekcji „Oświadczenia” na końcu tekstu.
Wzór oświadczenia:
„W procesie przygotowania [wskazać element, np. tłumaczenia tekstu / zaawansowanej korekty językowej] wykorzystano narzędzie [Nazwa Narzędzia, wersja/model] w celu [określić cel]. Autor/autorzy zweryfikowali uzyskane wyniki i zgodnie z Polityką Antyplagiatową czasopisma ponoszą pełną, osobistą odpowiedzialność za ostateczną treść i rzetelność publikacji.”
- Weryfikacja, procedury COPE i sankcje
Zgodnie z Sekcją 6 polityki głównej, teksty podlegają analizie w systemie Crossref Similarity Check (iThenticate). Redakcja zastrzega sobie prawo do stosowania dodatkowych, certyfikowanych algorytmów detekcji treści AI.
W przypadku podejrzenia nieujawnionego lub niedozwolonego użycia AI, Redakcja uruchamia procedury szczegółowe zgodnie z wytycznymi COPE (Sekcja 7) i wstrzymuje proces wydawniczy do czasu wyjaśnienia sprawy przez Redaktora Prowadzącego i Naczelnego. Autor może zostać wezwany do przedstawienia historii edycji dokumentu lub surowych danych źródłowych.
Potwierdzenie nieujawnionego lub niedozwolonego wykorzystania AI traktowane jest jako naruszenie zasad etyki publikacyjnej i skutkuje sankcjami opisanymi w Sekcji 8 i 9 polityki antyplagiatowej.
Autorowi przysługuje prawo do odwołania od decyzji Redakcji w terminie 14 dni, zgodnie z zasadami Sekcji (Sekcja 11 Polityki Antyplagiatowej).