Jan Edmund Jurkowski jako kompozytor 
na tle innych komponujących gitarzystów 
w Polsce po 1944 roku

Autor

Słowa kluczowe:

Jan Edmund Jurkowski, śląska muzyka współczesna, polska muzyka gitarowa, gitarzyści-kompozytorzy, Śląska Jesień Gitarowa

Abstrakt

Związany z ośrodkiem śląskim Jan Edmund Jurkowski odegrał znaczącą rolę w historii powojennej polskiej gitarystyki. Jego działalność jako pedagoga, organizatora życia muzycznego i lutnika-konstruktora (jako twórcy 8-strunowej gitary polskiej) jest powszechnie znana, wielokrotnie bowiem była omawiana na kartach różnego rodzaju publikacji. Mniej powszechna jest świadomość działalności kompozytorskiej Jurkowskiego, która, choć niezbyt obfita (14 zachowanych kompozycji oraz 3 opracowania), zajmuje istotne miejsce w rozwoju polskiej literatury gitarowej. Niniejszy tekst przybliży jego spuściznę twórczą, zarówno tę przeznaczoną na gitarę, jak i pomyślaną na inne składy wykonawcze, przedstawiając ją na tle innych gitarowych kompozytorów, działających
w Polsce po drugiej wojnie światowej. Ukazane zostanie znaczenie jego dorobku jako kompozytora w historii polskiej gitarystyki – był bowiem pierwszym wykształconym w zakresie kompozycji gitarzystą w Polsce.

Bibliografia

Biblioteczka gitarzysty 6, red. J. Powroźniak, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1975.

Chopin Fryderyk, Polonez A-dur op. 40 nr 1, oprac. J.E. Jurkowski, red. A. Gruszka, „Świat Gitary” 1999, nr 2, s. 40–43.

Jurkowski Jan Edmund, Ballada romantica, red. W. Gurgul, „Sześć Strun Świata” 2016, nr 4 (8), s. 47–55.

Jurkowski Jan Edmund, Esztergomia for solo guitar, red. M. Ophee, Editions Orphée, Columbus 1991.

Jurkowski Jan Edmund, Mazurek 1, Mazurek 2, Thema con variazione, red. A. Gruszka, Professional Music Press, Gdynia 1998.

Jurkowski Jan Edmund, Mazurek, „Gitara – Historia, Aktualności” 1997, nr 1, s. I–VII.

Jurkowski Jan Edmund, Mazurek, „Poradnik Muzyczny” 1978, nr 1, dodatek: „Zeszyt Repertuarowy”, s. I–II.

Jurkowski Jan Edmund, Mazurek, „Poradnik Muzyczny” 1988, nr 2, dodatek repertuarowo-metodyczny, s. II–VIII.

Jurkowski Jan Edmund, Mazurek, „Świat Gitary” 1997, nr 2, s. 27–29.

Jurkowski Jan Edmund, Sonata akademicka for solo guitar, red. M. Ophee, Editions Orphée, Columbus 1989.

Materiały na II Ogólnopolski Konkurs Gitary Klasycznej stopnia podstawowego. Ognisko muzyczne, Ludowy Instytut Muzyczny, Łódź 1978.

Materiały nutowe na II Ogólnopolski Konkurs Gitary Klasycznej stopnia podstawowego. Szkoła Muzyczna I st., Ludowy Instytut Muzyczny, Łódź 1978.

Powroźniak Józef, Szkoła gry na gitarze, wyd. T. Gieszczykiewicz, Kraków 1944.

Sosiński Kazimierz, Materiały od nauki gry na gitarze, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1970.

Śmieszkoł Augustyn, Miniatury na jedną, dwie i trzy gitary, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1958.

Współczesna miniatura gitarowa, red. J. Powroźniak, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1978.

Współczesna muzyka gitarowa, wyd. 1, red. J. Powroźniak, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1956.

Wybór etiud na gitarę 4, red. J. Powroźniak, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1979.

Zbiór łatwych utworów na tercety gitarowe, red. J. Powroźniak, Ludowy Instytut Muzyczny, Łódź 1972.

Jurkowski Jan Edmund, Suita olimpijska, rękopis w Archiwum Śląskiej Kultury Muzycznej w Katowicach, sygn. 2616 RM.

Jurkowski Jan Edmund, Thema con variazioni na fortepian, rękopis w Archiwum Śląskiej Kultury Muzycznej w Katowicach, sygn. 2618 RM.

Program Koncertu Jubileuszowego z okazji 40-lecia Biblioteki Uczelnianej, Archiwum Śląskiej Kultury Muzycznej w Katowicach, sygn. 101 Pm.

Programy XI, XXVII i XXXI koncertu z cyklu „Śląska Trybuna Kompozytorów”, Archiwum Śląskiej Kultury Muzycznej w Katowicach, sygn. 114 Pm.

Rękopisy Jana Edmunda Jurkowskiego w posiadaniu rodziny kompozytora.

„Katowicki Informator Kulturalny” 1986, nr 3.

Gruszka Alina, Nasi pedagodzy, rozmowę przeprowadził Z. Dubiella, „Gitara i Bas” 1994, nr 6, s. 37–38.

Sprawozdanie za rok akademicki 1973/1974, red. B. Blechert, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 1974.

Sprawozdanie za rok akademicki 1975/1976, red. B. Łankowska-Guzy, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 1977.

Sprawozdanie za rok akademicki 1976/1977, red. B. Łankowska-Guzy, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 1978.

Sprawozdanie za rok akademicki 1977/1978, red. B. Łankowska-Guzy, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 1979.

Sprawozdanie za rok akademicki 1978/1979, red. B. Łankowska-Guzy, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 1980.

XIII Śląskie Dni Muzyki Współczesnej 21.10–28.10.2006, Związek Kompozytorów Polskich Oddział w Katowicach, Katowice 2006.

Gruszka Alina, Jan Edmund Jurkowski (1933–1989) in memoriam, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 2009.

Gurgul Wojciech, 30 lat Śląskiej Jesieni Gitarowej. Historia Międzynarodowego Festiwalu „Śląska Jesień Gitarowa” oraz Konkursu Gitarowego im. Jana Edmunda Jurkowskiego w Tychach, Miejskie Centrum Kultury w Tychach, Tychy 2016.

Konikiewicz Leonard, Szlakiem nieposłusznych: dzieje Związku Obrońców Wolności i ich rodzin na Kresach Wschodnich, w archipelagu GUŁag i w Stanach Zjednoczonych 1945–1997. Zarys historyczny, stenogram wywiadów, wiersze, polemiki, listy, noty biograficzne, dokumenty, mapy, Redakcja „Echa Polesia”, Brześć; Fundacja Pomocy Szkołom Polskim na Wschodzie im. Tadeusza Goniewicza, Lublin 2011.

Leksykon polskich muzyków pedagogów, red. K. Janczewska-Sołomko, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008.

Łukaszewski Marcin, Fortepianowe formy wariacyjne kompozytorów polskich 1900–2010. Dzieje gatunku i technika wariacyjna, Musica Sacra Edition, Warszawa 2013.

Nosal Marek, Twórczość kompozytorów polskich na gitarę solo po 1945 roku. Zagadnienia artystyczno-wykonawcze na wybranych przykładach, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 2013.

Powroźniak Józef, Leksykon gitary, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1979.

Stachura-Bogusławska Anna, Michalik Teresa, 40 lat Śląskich Trybun Kompozytorów na estradzie Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Mieczysława Karłowicza w Katowicach (1973–2013), Związek Kompozytorów Polskich. Oddział w Katowicach, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Mieczysława Karłowicza w Katowicach, Katowice 2013.

Bula Karol, Jan Edmund Jurkowski, „Poradnik Muzyczny” 1989, nr 7–8, s. 8.

Chłestowski Edward, Addenda do „Jawnej działalności wydawniczej w okresie okupacji hitlerowskiej w Krakowie (1939—1945)”, „Rocznik Naukowo- -Dydaktyczny. Prace Bibliotekoznawcze”, red. J. Jarowiecki, Kraków 1987, z. 4, s. 227–247 [dostępny pod adresem http://hdl.handle.net/11716/5636].

Gruszka Alina, Rola Jana Edmunda Jurkowskiego w rozwoju gitarystyki na Górnym Śląsku, [w:] XXX-lecie Katedry Akordeonu, red. I. Bias, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 2015, s. 19–22.

Gurgul Wojciech, „Ballada romantica” Jana Edmunda Jurkowskiego – zetknięcie tradycji i nowoczesności, „Sześć Strun Świata” 2016, nr 4, s. 36–39.

Jaroszewicz Alina, Szlakiem nieposłusznych, „Echo Polesia” 2017, nr 3, s. 48–49.

Ophee Matanya, Edmund Jurkowski (1935–1989), „Soundboard Magazine” 1989, nr 2, s. 9.

Powroźniak Józef, Die Polnische Gitarre, „Nova Giulianiad” 1985, nr 7, s. 201–202.

Powroźniak Józef, Gitara polska, „Poradnik Muzyczny” 1985, nr 2, s. 6–7.

Staszewski Maciej, Klasa gitary w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, „Sześć Strun Świata” 2016, nr 7, s. 43.

Tubis Marek, Ośrodek Gitarowy Ludowego Instytutu Muzycznego w Łodzi. Historia powstania i kierunki działalności, [w:] Aktualny stan gitarystyki polskiej i perspektywy jej rozwoju, red. J. Zamuszko, Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, Łódź 1996, s. 177–187.

Wieczorek Franciszek, Nieborak Krzysztof, …O Jurkowskim słów kilka…, „Gitara – Historia, Aktualności” 1997, nr 1, s. 14–15.

Celiński Krzysztof, Polska współczesna muzyka na gitarę klasyczną – katalog i analiza wybranych przykładów, (maszynopis pracy dyplomowej pisanej pod kierunkiem M. Zalewskiego), Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina, Warszawa 1985.

Gurgul Wojciech, Tradycja i nowoczesność w twórczości Jana Edmunda Jurkowskiego na przykładzie „Ballady romantycznej” na gitarę solo (maszynopis pracy licencjackiego pisanej pod kierunkiem A. Gruszki), Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 2014.

Spaliński Tomasz, Edmund Jurkowski – przyczynek do biografii. Analiza formalna i problemy wykonawcze sonaty „Akademickiej” na gitarę solo (maszynopis pracy dyplomowej pisanej pod kierunkiem A. Gruszki), Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, Katowice 1989.

Gromolak Waldemar, Waldemar Gromolak – gitara, Steffen Hulsenbeck – mandolina, komentarz wydawniczy, DUX, Warszawa 1995.

Bronk Zbigniew, Rozkład występowania nazwisk w powiatach, źródło: http://nlp.actaforte.pl:8080/Nomina/Ndistr?nazwisko=%C5%9Amieszko%C5%82 [stan z 19.10.2022].

Źródło: http://www.jacekrabinski.de/vita%20-%20polski.htm [stan z 26.09.2022].

Źródło: https://muzicka-omladina.org/international-jeunesses-musicales-competition/ijmc-archive?showall=1 [stan z 19.10.2022].

Korespondencja i rozmowa autora z Jerzym Koenigiem, z 19.10.2022 r.

Opublikowane

2023-04-01