Gatunek ballady na fortepian z orkiestrą pierwszej połowy XX wieku – aspekty stylistyczne i formotwórcze

Autor

DOI:

https://doi.org/10.16926/em.2021.16.09

Słowa kluczowe:

geneza gatunkowa ballady na fortepian i orkiestrę, inspiracja ukierunkowana, poetycka forma koncertu, cechy ballady ludowej

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony analizie porównawczej twórczych rozwiązań w zakresie gatunku ballady na fortepian z orkiestrą, w dorobku kompozytorów różnych krajów, których twórczość przypada na pierwszą połowę XX wieku – takich jak: L. Różycki, G. Tailleferre, B. Britten, N. Medtner i I. Shamo. Charakterystyczne, że większość utworów ma celowo ukierunkowaną inspirację, co wpływa na ich stylistykę. Geneza tego gatunku muzycznego tkwi w syntezie cech ballady typu ludowego z koncertem fortepianowym typu poetyckiego. Pierwsza z tych składowych łączy cechy gatunku pieśni epickiej, cytaty z pieśni ludowych lub ich stylizacje, deklamacyjność melodii; druga przejawia się w różnych typach współdziałania pianisty z orkiestrą, połączenia cech charakterystycznych dla gatunków jednoczęściowych i cyklicznych (suita, rapsodia czy też sonata cykliczna w różnych odmianach) i w wynikającej z tego połączenia – logiki zestawiania kontrastów cech gatunkowych czy też obrazowej transformacji wariantów monotematycznych.

Bibliografia

Gelfand Janelle, Germaine Tailleferre (1892–1983). Piano and Chamber Works, publishing house University of Cincinnati, Cincinnati 1999.

Haquard Georges, Germaine Tailleferre, la Dame des Six, maison d'édition L’Harmattan, Paris 1999, p. 53.

Martyn Barrie, Nicolas Medtner: His Life and Music, publishing house Routledge, NY 2017.

Northcote Sydney, The Ballade in Music, publishing house Oxford university press, London; N. Y.; Toronto 1942.

Жимолостнова Вероніка, Балада й специфіка її перетворення у західноєвропейському музичному романтизмі, (typescript of an art history candidate's dissertation written under the supervision of L. S. Neboliubova, 17.00.03) Pyotr Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine, Kyiv 2003 [Zhymolostnova Veronika, Balada y spetsyfika yiyiperetvorennya u zakhidnoyevropeys’komu muzychnomu romantyzmi, (typescript of an art history candidate's dissertation written under the supervision of L. S. Neboliubova, 17.00.03) Pyotr Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine, Kyiv 2003.

Пастеляк Неоніла, Поемність в українській фортепіанній музиці першої половини ХХ ст. як принцип художнього мислення, (typescript of an art history candidate's dissertation written under the supervision of L. O. Kyyanovska, 17.00.03), Mykola Lysenko Lviv National Music Academy, Lviv 2009 [Pastelyak Neonila, Poemnist’ v ukrayins’kiy fortepianniy muzytsi pershoyi polovyny KHKH st. yak pryntsyp khudozhn’oho myslennya, (typescript of an art history candidate's dissertation written under the supervision of L. O Kyyanovska, 17.00.03), Mykola Lysenko Lviv National Music Academy, Lviv 2009.

Бегичева Ольга, Романтическая баллада в русском музыкальном искусстве XIX–XX вв.: жанровый обзор, „Вестник Адыгейского государственного университета. Серия 2: Филология и искусствоведение”, 2018, no. 4, pp. 206–211 [Behycheva Ol’ha, Romantycheskaya ballada v russkom muzыkal’nom yskusstve XIX–XX vv.: zhanrovыy obzor, „Vestnyk Adыheyskoho hosudarstvennoho unyversyteta. Seryya 2: Fylolohyya y yskusstvovedenye”, 2018, no. 4, pp. 206–211].

Kański Józef, Poematy symfoniczne Ludomira Różyckiego. Melodyka i problemy treści, „Muzyka: kwartalnik Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk”, 60 (1971), vol. 16/1, pp. 21–49.

Newsom Carol A., Pairing Research Questions and Theories of Genre, “A Case Study of the Hodayot. Dead Sea Discoveries”, 2010, no. 17, pp. 270–288.

Нестьев Израиль, Достижения и трудности украинской музыки, „Советская музыка”, 1951, no. 12, pp. 22–31 [Nest’ev Yzrayl’, Dostyzhenyya y trudnosty ukraynskoy muzыky, „Sovetskaya muzыka”, 1951, no. 12, pp. 23–31].

Невінчана Тамара, Невтомний у пошуках, „Часопис Національної музичної академії України імені П. І. Чайковського”, Київ 2015, no. 2, pp. 17–31 [Nevinchana Tamara, Nevtomnyy u poshukakh, „Chasopys Natsional’noyi muzychnoyi akademiyi Ukrayiny Imenip. I. Chaykovs’koho”, Kyyiv 2015, no. 2, pp. 17–31].

Ярко Марія, Естетика романтизму та романтичні традиції в українській музичній культурі ХХ століття: проблеми інтерпретації, [in] Романтизм у культурній генезі: Збірн. матеріалів міжнар. конф. „Німецький романтизм і європейська культура ХХ ст.”, Видавництво Вимір, Дрогобич 1998, pp. 127–133 [M. Yarko, Estetyka romantyzmu ta romantychni tradytsiyi vukrayins’kiy muzychniy kul’turi KHKH stolittya: problemy interpretatsiyi, [in:] Romantyzm u kul’turniy henezi: Zbirn. materialiv mizhnar. konf. „Nimets’kyy romantyzm i yevropeys’ka kul’tura 20 st.”, Vydavnytstvo Vymir, Drohobych 1998, pp. 127–133].

Opublikowane

2022-05-27