Dialog w Sonacie na dwoje skrzypiec op. 10 Henryka Mikołaja Góreckiego z perspektywy wykonawcy

Autor

Słowa kluczowe:

sonata na dwoje skrzypiec, dialog, neoklasycyzm, awangarda, twórczość Henryka Mikołaja Góreckiego, instrumentalistyka, interpretacja muzyki

Abstrakt

Celem artykułu jest określenie specyfiki dialogu w Sonacie na dwoje skrzypiec op. 10 Henryka Mikołaja Góreckiego z punktu widzenia wykonawcy. Dzieło to, choć powstało we wczesnym okresie twórczości kompozytora, należy do znaczących przykładów tego gatunku w muzyce europej- skiej XX wieku. W związku z deklarowanym celem zbadano różnorodne wersje dialogu występu- jące w niniejszej sonacie. Problem dialogu w omawianym utworze ujęty jest w kontekście stylu indywidualnego kompozytora. W celu rozwiązania głównej problematyki przeprowadzono analizę wszystkich trzech części cyklu sonatowego pod kątem różnych form dialogu pomiędzy dwojgiem skrzypiec.

Sonata Góreckiego reprezentuje bardzo interesujące typy dialogicznej komunikacji, przekazując różne treści emocjonalne: od rywalizacji do harmonii, od ekspresji – niekiedy krańcowo ostro wy- powiedzianej – do wspólnej refleksji, od groteski do kontemplacji. Utwór ten cechuje bogata kolorystyka brzmieniowa, którą Mistrz osiąga poprzez efekty sonorystyczne oraz intensywne wykorzystanie współbrzmień dysonansowych i kontrastów dynamicznych. Dzieło to odznacza się także doskonałym wyczuciem przestrzeni dźwiękowej, w której poruszają się soliści. Efekty zmian przestrzennych dają m.in. raptowne przerzucenia z najniższych rejestrów do najwyższych. „Instrumentalnemu dramatowi” towarzyszą barwne „dekoracje”, z typową dla Góreckiego szeroko rozpiętą skalą uczuć. Partie dwóch skrzypiec prowadzą narrację polifoniczną. Wypowiedzi każdego „bohatera” otrzymują różną reakcję u swego vis-à-vis, w ostatniej zaś części łączą się w pełnym ekspresji niepohamowanym ruchu tanecznym. Właśnie taka różnorodność materiału muzycznego, dialogi solistów w różnych kategoriach ujęć, zapewniają temu dziełu intensywność empatycznych przeżyć, wywoływanych zarówno u słuchaczy, jak i u wykonawców.

Bibliografia

Górecki Henryk Mikołaj, Powiem Państwu szczerze..., „Vivo” 1994, nr 1, s. 44– 46. Tekst zredagowany z fragmentów nagrań konwersatorium z Góreckim, które odbyło się podczas Spotkań Muzycznych w Baranowie w 1977 roku.

Бахтин Михаил Михайлович, К методологии гуманитарных наук, [w:] Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества, Москва, Искусство, 1979. [Bahtin Mihail Mihajlovič, K metodologii gumanitarnyh nauk, [w:] Bahtin M.M. Èstetika slovesnogo tvorčestva, Moskva, Iskusstvo, 1979, s. 361–373.

Droba Krzysztof, Górecki Henryk Mikołaj, [w:] Encyklopedia muzyczna PWM. Część biograficzna, t. efg, red. E. Dziębowska, Państwowe Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1987, s. 420–433.

Malecka Teresa. Henryk Mikołaj Górecki i jego muzyka na chór a cappella, Ksią- żeczka do płyty CD, Polskie Radio 2008, Warszawa 2008.

Pawlak Ireneusz, Laudacja wygłoszona na cześć Profesora Henryka Mikołaja Góreckiego z okazji nadania tytułu doktora honoris causa KUL, [w:] Henryk Mikołaj Górecki Doktor Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubel- skiego, Wydawnictwo KUL, Lublin 2004. s. 7–16.

Павлишин Стефанія Стефанівна, Музика двадцятого століття, БаК, Львів 2005. [Stefanìâ Stefanìvna Pavlišin, Muzika dvadcâtogo stolìttâ, BaK, Lʹvìv 2005].

Wilczek-Krupa Maria, Górecki. Geniusz i upór, Wydawnictwo „Znak”, Kraków 2017.

Pociej Bohdan, Akord Góreckiego, „Więź” 2003, nr 8–9, s. 139–142. Szulakiewicz Marek, Kategoria dialogu w refleksji filozoficznej, „Paedagogia

Christiana” 2010 ,vol. 25, nr 1, s. 33–54.

Tomaszewski Mieczysław, Odczytywanie dzieła muzycznego. Od kategorii ele-

mentarnych do fundamentalnych i transcendentnych, „Teoria Muzyki. Stu-

dia, Interpretacje, Dokumentacje” 2012, nr 1, s. 7–50.

Tomaszewski Mieczysław, O Góreckim, „Teoria Muzyki. Studia, Interpretacje,

Dokumentacje” 2016, nr 8–9 (wydanie specjalne pt. „Mieczysława Toma- szewskiego Teksty Różne”), s. 243–253.

Górecki Henryk Mikołaj, Sonata na dwoje skrzypiec op. 10, Źródło: https://nina- teka.pl/kolekcje/trzej-kompozytorzy/gorecki/audio/sonata-na-dwoje-skrzy- piec-op-10 [dostęp: 11.11.2020 r.].

Teresa Malecka, Henryk Mikołaj Górecki. Styl późny, „Res Facta Nova” 2000, nr 11, s. 147. Źródło: http://www.resfactanova.pl/pliki/archiwum/numer_20/ RFN20%20Malecka%20-%20Henryk%20Mikolaj%20Gorecki.pdf [dostęp: 7.12.2020].

Opublikowane

2021-05-27