Słowa kluczowe
literatura symboliczna
edukacja wczesnoszkolna
symbol
refleksja
dialog z literaturą
rozmowa w szkolnej lekturze
Abstrakt
Artykuł podejmuje tematykę związaną z kształceniem literackim w edukacji wczesnoszkolnej w sytuacji zmiany kulturowej wyznaczonej przez nowe media. Kluczowe miejsce zajmuje tu pojęcie intermedialności – rozumianej jako „między-przestrzeń” sztuki i życia, obejmujące zarówno funkcjonowanie społeczeństwa medialnego, zjawiska kulturowe, jak i indywidualne doświadczenie człowieka w zmediatyzowanym świecie. Literackie teksty, zwłaszcza adresowane do młodego odbiorcy, nacechowane coraz częściej heterogenicznością narracyjną, wpisują się w medialne kompetencje współczesnego dziecka, które posługuje się „nawigacyjnym” sposobem lektury. Jednocześnie zostaje w szkicu podkreślona potrzeba rozwijania zdolności interpretacji symbolicznej, istotnej w kontekście utraty kontaktu z językiem symbolicznym w epoce wizualnego przesytu. Przykładem praktycznej realizacji koncepcji literatury intermedialnej w edukacji wczesnoszkolnej staje się interpretacja książki Zgubiona dusza Olgi Tokarczuk i Joanny Concejo. Symboliczna natura utworu umożliwia taką wczesnoszkolną praktykę literatury, która poprzez rozmowę, analizę metafor, wspiera proces rozumienia symboli, myślenia symbolicznego i możliwości językowych ucznia. Literatura intermedialna stanowi także przestrzeń do budowania refleksji nad egzystencją człowieka i człowieczeństwem, sposobem na zwolnienie tempa życia w zdominowanym przyspieszeniem świecie.
Bibliografia
Bodzioch-Bryła, B. (2011). Ku ciału post – ludzkiemu…Poezja polska po 1989 wobec nowych mediów i nowej rzeczywistości. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Bodzioch-Bryła, B., Pietruszewska-Kobiela, G., & Regiewicz, A. (2015). Literatura-nowe media. Homo irretitus w kulturze literackiej XX i XXI wieku. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Carr, N. (2013). Płytki umysł. Jak internet wpływa na nasz mózg. Transl. K. Rojek. Gliwice: Wyd. Helion.
Cam, P. (2020). Edukacja „na miękko”, czyli jak ćwiczyć myślenie z dziećmi https://filozofuj.eu/edukacja-na-miekko-czyli-jak-cwiczyc-myslenie-z-dziecmi-wywiad/ [2025.08.30].
Chmielecki, K. (2008). Estetyka intermedialności. Kraków: Wydawnictwo Rabid.
Chmielecki, K. (2007). Intermedialność jako fenomen ponowoczesnej kultury. Kultura Współczesna 2 (52), 118–137.
Delsol, Ch. (1998). Wariatki. Transl. K. Szeżyńska-Maćkowiak. Katowice: Wydawnictwo Książnica.
Eco, U. (2008). Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych. Transl. A. Kreisberg, K. Żaboklicki, J. Gałuszka, L. Eustachiewicz. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Fresse, H.-L. (2008). Nasze dzieci są filozofami. Jak rozmawiać z dziećmi o poważnych sprawach. Transl. U. Poprawska. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Goban-Klass, T. (2015). Media i komunikowanie masowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gopnik, A. (2010). Dziecko filozofem. Co dziecięce umysły mówią nam o prawdzie, miłości oraz sensie życia. Transl. M. Trzcińska. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Guttmejer, E. (1982). Rozumienie treści symbolicznych przez dzieci z klas III–V. Czytanie ze zrozumieniem. Warszawa: PWN.
Hejmej, A. (2016). Komparatystyka medialna. Rocznik Komparatystyczny, 7, 13–14.
Hejmej, A. (2014). Literatura w społeczeństwie medialnym. Teksty Drugie, 2, 244–245.
Hejmej, A. (2022). Skryptralność. Literatura w dobie społeczeństwa medialnego. Kraków: Wydawnictwo Universitas.
Hopfinger, M. (2003). Doświadczenia audiowizualne: o mediach w kulturze współczesnej, Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Hopfinger, M. (1997). Kultura audiowizualna u progu XXI wieku. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.
Hopfinger, M. (1985). Kultura współczesna – audiowizualność. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Hopfinger, M. (1992). Literatura w kulturze audiowizualnej. Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 83(1), 98–113.
Hopfinger, M. (2010). Literatura i nowe media po 1989 roku. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Hopfinger, M. (1997). Od fotografii do rzeczywistości wirtualnej. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.
Kluszczyński, W. (2000). Sztuka mediów i sztuka multimediów, albo o dwóch złudnych analogiach. In: B. Frydryczak (ed.), Ekspansja obrazów. Sztuka i media w świecie współczesnym. Zielona Góra: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Tadeusza Kotarbińskiego.
Kłakówna, Z.A. (2016). Język polski. Wykłady z metodyki. Kraków: Wydawnictwo Impuls.
Limont, W. (1996). Analiza wybranych mechanizmów wyobraźni twórczej: badania eksperymentalne. Toruń: Wydawnictwo Mikołaja Kopernika.
Lurker, M. (2011). Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach. Transl. R. Wojnakowski. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Michalczyk, S. (2008). Społeczeństwo medialne. Studia z teorii komunikowania masowego. Katowice: Wydawnictwo Śląsk.
Piasecka, M. (2019). Sobąopowiadanie, czyli o czułej i uniwersalnej narracji Marzyciela. Podstawy Edukacji, 12, 59–70; https://doi.org/10.18778/2299-7458.10.02.
Regiewicz, A. (2021). Audiowizualność literatury. Między literaturą środka a elitaryzmem. Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze, 10, 11–31; https://doi.org/10.18778/2299-7458.10.02.
Regiewicz, A. (2021). Audiowizualność literatury. Próba konceptualizacji, Teksty Drugie, 2, 281–300; https://doi.org/10.18318/td.2021.2.17.
Regiewicz, A., & Warzocha, A. (2018). Audiovisuality of literature. The instance of detective stories for children in developing reading competences. 5th International Multidisciplinary Scientific Conference on Social Sciences and Arts SGEM Conference Proceedings, 5, Science and Society, Issue 3.5, Education and Educational Research; https://doi.org/10.5593/sgemsocial2018/3.5/S13.003.
Regiewicz, A., & Warzocha, A. (2023). Literatura i media. Korespondencja sztuk. Częstochowa: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Długosza.
Szczęsna, E. (2018). Cyfrowa semiopoetyka. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.
Szczęsna, E. (2007). Poetyka mediów. Polisemiotyczność, digitalizacja, reklama. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Sztompka, P. (2012). Fotospołeczeńswo. Antologia tekstów z socjologii wizualnej. In: M. Boguni-Borowska, & P. Sztompka (ed.), Wyobraźnia wizualna i socjologia (pp. 11–42). Kraków: Wydawnictwo Znak.
Tokarczuk, O., & Concejo, J. (2017). Zgubiona dusza. Wrocław: Wydawnictwo Format.
Warzocha, A. (2018). Kryminał, Ćwiczenia z komparatystyki kulturowej. In: A. Regiewicz (ed.), Czytanie audiowizualnością. Opowieści detektywistyczne kierowane do dzieci (pp. 291–306). Poznań: Wydawnictwo A. Marszałek.
Warzocha, A. (2020). Wychowanie do lektury 2.0. Częstochowa: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie.
Żuchowska, W. (1997). Zachować i rozwijać to co naturalne. O pracy nad metaforą z młodszymi dziećmi. Nowa Polszczyzna, 2, 9–11.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Warzocha