Słowa kluczowe
Odyseja Umysłu
Social Emotional Learning
kompetencje 4K
Abstrakt
Niniejszy artykuł łączy refleksje teoretyczne z fragmentem badań wstępnych, które były skoncentrowane na poznaniu edukacyjnego potencjału wynikającego z uczestnictwa w programie Odyseja Umysłu w kontekście wspierania wybranych kluczowych kompetencji uczniów na etapie edukacji wczesnoszkolnej. Sformułowane pytanie badawcze dotyczyło konkretnych sposobów, w jakie wybrane kompetencje mogą być kształtowane w oparciu o wskazany proces. W artykule przeanalizowano i zintegrowano dwie ramy teoretyczne: model kompetencji 4K oraz Social Emotional Learning (CASEL). Do grupy badanej wybrano dzieci z trzech krajów (Polski, Chin i Stanów Zjednoczonych). Dane zebrano w oparciu o obserwację uczestniczącą. Wyniki wskazują, że program oferuje możliwości rozwoju kompetencji poprzez działania programowe oraz aktywności inicjowane przez dzieci i nauczycieli. W badaniu rekomenduje się integrację podobnych programów w edukacji formalnej i potrzebę dalszych badań longitudinalnych opartych na triangulacji
Bibliografia
Babbie, E. R. (2024). Badania społeczne w praktyce. Transl. F. Tryl. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Białek, K., & Swat-Pawlicka, M. (2025). Kompetencje (w) przyszłości. Praktyczny przewodnik. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
Braun, V., & Clarke, V. (2024). Analiza tematyczna. Praktyczny przewodnik. Transl. D. Przygucka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Brzezińska, A. I., Półtoraczyk, K., Reksnis, J., Starczewska-Kaczmarek, A., & Wilczyńska, S. (2020). Kompetencje emocjonalne i społeczne dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Poznań: Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Christ, M. (2019). Twórcze rozwiązywanie problemów na przykładzie programów: Odyseja Umysłu i Destination Imagination. In: U. Szuścik, R. Raszka, & A. Trzcionka-Wieczorek (eds.), Innowacyjność w praktyce pedagogicznej. Współdziałanie rodziców – dziecka – nauczyciela (pp. 214–223). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Ciechowska, M. (2018). Podstawy badań jakościowych w pedagogice. In: M. Ciechowska, & M. Szymańska (eds.), Wybrane metody jakościowe w badaniach pedagogicznych. Część 1 (pp. 25–100). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Czaja-Chudyba, I. (2020). Myślenie krytyczne w ujęciu psychopedagogicznym – w kierunku poznawczej samodzielności i odpowiedzialności jednostki. Argument. Biannual Philosophical Journal, 10(2), 289–314;. https://doi.org/10.24917/20841043.10.2.2.
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2009). Metody badań jakościowych. T. 1. Transl. K. Podemski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Deptuła, M., & Misiuk, A. (2016). Diagnozowanie kompetencji społecznych dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Do, V., Maniate, J. M., Sultan, N., & Sonnenberg L. (2023). The 4C’s of influence framework: fostering leadership development through character, competence, connection and culture. Leadersh Health Serv (Bradf Engl), 36(4), 461–478; https://doi.org/10.1108/LHS-05-2022-0060.
Fazlagić, J. (2019). Wprowadzenie. In: J. Fazlagić (ed.), Kreatywność w systemie edukacji (pp. 13–21). Warszawa: Wydawnictwo Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji.
Fazlagić, J. (2022). Rozwój sztucznej inteligencji jako wyzwanie dla systemu edukacji. In: J. Fazlagić (ed.), Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację. Jak przygotować się na szanse i wyzwania społeczno-gospodarcze związane ze sztuczną inteligencją? (pp. 25–37). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Flick, U. (2012). Projektowanie badania jakościowego. Transl. P. Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Foster, N., & Piacentini M. (2023). Innovating Assessments to Measure and Support Complex Skills, Paris: OECD Publishing; https://doi.org/10.1787/e5f3e341-en.
Gołębniak, B. D. (2014). Szkoła wspomagająca rozwój. In: Z. Kwieciński, B. Śliwerski (eds.), Pedagogika. Podręcznik akademicki. T. 2 (pp. 98–122). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gibbs, G. (2015). Analizowanie danych jakościowych. Transl. M. Brzozowska-Brywczyńska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Glăveanu, V. (2023). Kreatywność. Krótkie wprowadzenie. Transl. T. Tesznar. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Karwowski, M. (2010). Kreatywność – feeria rozumień, uwikłań, powodów. Teoretyczno-empiryczna prolegomena. In: M. Karwowski, & A. Gajda (eds.), Kreatywność (nie tylko) w klasie szkolnej (pp. 12–44). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Kwiatkowski, S. M. (2018). Kompetencje przyszłości. In: S. M. Kwiatkowski (ed.), Kompetencje przyszłości (pp. 14–29). Warszawa: Wydawnictwo Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji.
Lamri, J. (2021). Kompetencje XXI wieku. Transl. A. Zręda. Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska.
Łobocki, M. (2000). Metody i techniki badań pedagogicznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Łukaszewicz, R. (2020). Edukacja wobec kryzysu zaufania, wspólnotowości i autonomii – która edukacja i jaka? In: J. Madalińska-Michalak, & J. Klimczak (eds.), Pedagogika i edukacja wobec kryzysu zaufania, wspólnotowości i autonomii (pp. 98–115). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Malewski, M. (2023). Badania mieszane w naukach społecznych – o konstruowaniu metodologicznej prawomocności. Edukacja, 165(2), 17–30; https://doi.org/10.24131/3724.230202.
Nęcka, E. (2003). Psychologia twórczości. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Nikitenko, D. (2022). Twórczość i kreatywność w rozważaniach psychologicznych i pedagogicznych ukierunkowanych na wspieranie kreatywności dziecka wczesnej edukacji (artykuł przeglądowy). Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, 44(3), 11–28; https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.1788.
Paprotna, G. (2019). Edukacja przedszkolna. Pomiędzy paradygmatem technologicznym a humanistycznym. Chowanna, 60–61(1–2), 199–214; https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2019.S.11.
Pilch, T., & Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Poziemska, J. (2015). Porażka w dyskursie edukacyjnym. Przegląd Pedagogiczny, 9(2), 181–185; https://doi.org/10.34767/PP.2015.02.09.
Remiszewska, Z. (2018). Prowokowanie do aktywności twórczej dziecka we Wrocławskiej Szkole Przyszłości. Studia z Teorii Wychowania, 4(25), 267–278.
Schaffer, H. R. (2018). Psychologia dziecka. Transl. A. Wojciechowski. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wasik, S. Z., & Barrow, J. (2018). Odyssey of the Mind: Using a Creative Problem-Solving Competition to Promote Career Readiness in Elementary School. Journal of Education, 197(3), 46–50; https://doi.org/10.1177/0022057418782335.
Netography
Bucle, J. (2025, July 25th). A Comprehensive Guide to 21st Century Skills. Panorama Education. https://www.panoramaed.com/blog/comprehensive-guide-21st-century-skills [access: 25.07.2025].
CASEL (2025, July 25th). Fundamentals of SEL. https://casel.org/fundamentals-of-sel/ [access: 25.07.2025].
CCR (2024, January). Four-Dimensional (4D) Competencies Framework. https://curriculumredesign.org/frameworks/competencies-framework/ [access: 12.09.2025].
Council of the European Union (2018). Zalecenie Rady z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (2018/C 189/01). Dz. Urz. UE C 189. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri= CELEX:32018H0604(01) [access: 25.07.2025].
Dusenbury, L., Yoder, N., Dermody, C., & Weissberg, R. (2019). An Examination of Frameworks for Social and Emotional Learning (SEL) Reflected in State K-12 Learning Standards, CASEL. https://measuringsel.casel.org/wp-content/uploads/2019/02/Framework-C.3.pdf [access: 25.07.2025].
Edmond, Ch. (2017, September 4th). 7 skills your child needs to survive the changing world of work. World Economic Forum. https://www.weforum.org/stories/2017/09/skills-children-need-work-future/ [access: 12.09.2025].
ICEV (2024). The Ultimate Guide to Teaching 21st Century Skills in Secondary Schools. ICEV. https://www.icevonline.com/ultimate-guide-teach-21st-century-skills [access: 25.07.2025].
Odyssey of the Mind (2025a). https://odysseyofthemind.com/ [access: 12.09.2025].
Odyssey of the Mind (2025b). https://odyseja.org/ [access: 12.09.2025].
OECD (2018). The Future of Education and Skills. Education 2030. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2018/06/the-future-of-education-and-skills_5424dd26/54ac7020-en.pdf [access: 25.07.2025].
P21 (2009). Partnership for 21st Century Skills – Core Content Integration. P21. Ohio Department of Education. https://www.marietta.edu/sites/default/files/documents/21st_century_skills_standards_book_2.pdf [access: 25.07.2025].
World Economic Forum (2025). Future of Jobs Report 2025. Insight Report. January 2025. https://www.weforum.org/reports/the-future-ofjobs-report-2025/ [access: 25.07.2025].
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Klaudia Nowak