Przygoda w nieznanym kraju w świetle O powieści Anieli Gruszeckiej. Praktyka powieściopisarska a teoretyczne założenia pisarki
Autor
Pliki
Key Information
Czasopismo
Published in Nr 2 (2025) of Czytanie Dwudziestolecia.
Numer ISSN: 2956-7092
Strona internetowa czasopisma: http://www.cd.whum.ujd.edu.pl/
Tytuł czasopisma wyznacza jego formułę i zarazem zakres tematyczny: pragniemy, by teksty publikowane w „Czytaniu Dwudziestolecia" dotyczyły zjawisk literackich i kulturowych związanych problemowo z Dwudziestoleciem międzywojennym.
Profil czasopisma wyznaczają badania literaturoznawcze zogniskowane wokół Dwudziestolecia międzywojennego rozumianego szeroko jako formacja kulturowa, zatem mogące być przedmiotem wielokierunkowej refleksji, która obejmowałaby zagadnienia między innymi takie, jak:
- twórczość Dwudziestolecia ukazana na tle przemian historycznoliterackich, w kontekście historii, filozofii, socjologii, geopolityki, sztuk pięknych, itp.;
- odczytania twórczości uznanych pisarzy Dwudziestolecia w nowych kontekstach i przy użyciu nowoczesnych metodologii;
- pogłębiona lektura kontekstowa pojedynczych utworów;
- interpretacje tekstów mało znanych, zapoznanych, pomijanych w dyskursie historycznoliterackim a zasługujących na uwagę;
- specyfika gatunkowa i rodzajowa twórczości Dwudziestolecia, transformacje i eksperymenty literackie, indywidualności twórcze;
- dyskurs pamięci oraz literatura dokumentu osobistego (twórcy, aspekty genologiczne, rękopisy, archiwalia);
- kultura literacka i status pisarza w Dwudziestoleciu, różnorodne aspekty życia literackiego, teatralnego, filmowego, muzycznego lat 1918-1939 oraz jego animatorzy;
- recepcja twórczości międzywojennej w literaturze współczesnej, także poza granicami Polski;
- kultura masowa Dwudziestolecia;
- badania porównawcze obejmujące wpływy literackie, postrzegane w kontekście literatury europejskiej i światowej.
Abstrakt
Artykuł ma na celu przedstawienie propozycji nowego ujęcia twórczości Anieli Gruszeckiej.
W centrum rozważań postawiono pytanie o sposób realizacji teoretycznych deklaracji dotyczących powieści współczesnej w praktyce powieściopisarskiej autorki.
Autor porównuje dwa modelowe teksty Gruszeckiej – reprezentujące z jednej strony twórczość literacką, z drugiej zaś refleksję teoretyczną – Przygodę w nieznanym kraju oraz O powieści, skupiając się na technikach opisu i sposobie prowadzenia narracji personalnej.
Za najważniejsze wnioski należy uznać przekonanie o wartości poznawczej dalszych badań porównawczych akcentujących mechanizmy zależności międzydyskursywnych w twórczości Anieli Gruszeckiej, a także podkreślenie wartości jej proto-teoretycznych rozpoznań dla polskiej nauki
o literaturze, pomimo braku ich instytucjonalnej przynależności.
Bibliografia
For Wiktor Weintraub. Essays in Polish Literature, Language, and History presented on the occasion of his 65th birthday, red. V. Erlich, R. Jakobson i in., Mouton 1975.
Gruszecka A., Klasyfikacja a życie na terenie powieści współczesnej, „Przegląd Współczesny” 1934, nr 141, s. 54–67.
Gruszecka A., O powieści, cz. 1, „Przegląd Współczesny” 1927, nr 57, s. 40–54.
Gruszecka A., O powieści, cz. 2, „Przegląd Współczesny” 1927, nr 58, s. 215–238.
Gruszecka A., Przygoda w nieznanym kraju, Kraków, 1957.
Gruszecka A., Stare i nowe w powieści współczesnej, „Przegląd Współczesny” 1933, nr 132, s. 68–79.
Jackowska M., Melancholijna gra z „niewyrażalnym” w Przygodzie w nieznanym kraju Anieli Gruszeckiej, „Rocznik Studenckiego Ruchu Naukowego Uniwersytetu Warszawskiego” 2009, nr 7, s. 115–131.
Jeziorska-Haładyj J., Opowiadanie i oddziaływanie, [w:] Wiek teorii. Sto lat nowo-czesnego literaturoznawstwa polskiego, red. D. Ulicka, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2020.
Kraskowska E., Sens „Przygody w nieznanym kraju” Anieli Gruszeckiej, „Teksty Drugie” 1995, nr 3–4, s. 45–67.
Markiewicz H., Polskie teorie powieści, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.
Sienkiewicz B., Literackie „teorie” widzenia w prozie dwudziestolecia międzywojennego, Wydawnictwo Obserwator, Poznań 1992.
Wóycicki K., Z pogranicza gramatyki i stylistyki (mowa zależna, niezależna i pozornie zależna), [w:] Wiek teorii. Antologia 1, red. D. Ulicka, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2020.
Szczegóły
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Maksymilian Odrzywołek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
