Sport i Turystyka. Środkowoeuropejskie Czasopismo Naukowe https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport <p><strong>Sport i Turystyka. Środkowoeuropejskie Czasopismo Naukowe</strong> jest kontynuatorem wydawanych od 1997 roku Prac Naukowych Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie Kultura Fizyczna. Czasopismo ma ambicje stać się głównym forum wymiany myśli dla naukowców z dziedziny nauk o kulturze fizycznej. Publikujemy oryginalne prace eksperymentalne, przeglądy piśmiennictwa, raporty, badania humanistyczne i artykuły polemiczne w języku polskim, angielskim oraz innych językach obcych. Czasopismo stosuje podwójnie ślepą procedurę recenzowania (double-blind peer review) oraz jest publikowane w otwartym dostępie (Open Access).</p> Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie pl-PL Sport i Turystyka. Środkowoeuropejskie Czasopismo Naukowe 2545-3211 Wstęp https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/419 Eligiusz Małolepszy, dr hab. prof. UJD ##submission.copyrightStatement## 2019-05-27 2019-05-27 2 2 7 7 Nauki o kulturze fizycznej w wymiarze historycznym a nowa klasyfikacja dziedzin i dyscyplin naukowych w Polsce https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/420 <p><strong>Wprowadzenie. </strong>Zmiany w organizacji szkoły wyższej, narzucone ustawą z 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, ograniczają możliwości uwzględniania w dorobku uczelni prac naukowych pracowników z innych dziedzin czy dyscyplin naukowych niż ta wiodąca dla danej szkoły. W naszym przypadku jest to dyscyplina nauki o kulturze fizycznej, w ramach dziedziny nauki medyczne. Uniemożliwia to holistyczne spojrzenie na kulturę fizyczną, bo gubi się cały dorobek nauk humanistyczno-społecznych. <br><strong>Materiał i metody.</strong> Udowodnienie tezy o konieczności systemowego podejścia do nauk o kulturze fizycznej poprowadzono poprzez analizę literatury i materiałów źródłowych traktujących o znaczeniu samego terminu kultura fizyczna, przedstawiających historię powstania tego pojęcia, opisujących strukturę systemu nauk o kulturze fizycznej oraz rozważających korzyści z całościowego spojrzenia na różnorodne problemy tej dyscypliny. <br><strong>Wyniki.</strong> Zestawiono i porównano kilka ważnych, w tym ustawowych, a także międzynarodowych definicji interesującego nas tu pojęcia. Przedstawiono postacie i dorobek autorów, którzy jako pierwsi zaczęli wykorzystywać ten termin. Wreszcie odniesiono się do schematów odzwierciedlających strukturę systemu nauk o kulturze fizycznej. <br><strong>Wnioski.</strong> Ze względu na złożoność problematyki kultury fizycznej oraz fakt, że celem uczelni jest głównie przygotowywanie kadr pedagogicznych (nauczycieli wf., instruktorów, trenerów itp.), nie można do oceny jakości uczelni tego typu wykorzystywać dorobku naukowego tylko tych pracowników, którzy podejmują tematy korespondujące wyłącznie z naukami medycznymi, bo wyrugowanie tematyki społeczno-humanistycznej wypacza idee i sens kształcenia kadr dla całej branży.</p> Lech Jaczynowski, prof. dr hab. ##submission.copyrightStatement## 2019-05-27 2019-05-27 2 2 11 28 10.16926/sit.2019.02.11 Polowanie jako forma aktywności człowieka na podstawie średniowiecznych i wczesnorenesansowych źródeł pisanych https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/422 <p>Autorka przedstawia specyficzny rodzaj aktywności, jaką było w wiekach średnich i wczesnym renesansie polowanie. Analizuje zaobserwowany w wybranych tekstach źródłowych sposób ujęcia tematu, i stara się stwierdzić, czy polowanie było traktowane również jako aktywność fizyczna. Podstawę źródłową tych rozważań stanowią: łaciński poemat Mikołaja Hussowskiego <em>Carmen de statura, feritate ac venatione bisontis</em> (<em>Pieśń o żubrze</em>), dwa staroangielskie traktaty łowieckie Juliany Berners <em>On Hunting</em> (<em>O myślistwie</em>) i <em>On Hawkin</em> (<em>O sokolnictwie</em>) oraz łaciński traktat o sokolnictwie <em>De arte venandi cum avibus </em>(<em>O sztuce polowania z ptakami</em>) autorstwa niemieckiego cesarza Fryderyka II Hohenstaufa. Dzieła Juliany Berners zostały napisane w formie praktycznych i raczej pobieżnych poradników skupiających się przede wszystkim na zagadnieniach terminologii używanej w łowiectwie i sokolnictwie. Traktat cesarza Fryderyka to praca naukowa, ukazująca ogrom wiedzy przyrodniczej autora. Według niego sokolnictwo to sztuka, w której siła umysłu i charakteru człowieka pozwala zapanować nad dzikimi i drapieżnymi ptakami. W <em>Pieśni o żubrze</em> Hussowskiego na plan pierwszy przebija się przede wszystkim zachwyt nad pięknem i potęgą ojczystej przyrody. Udział w polowaniach, zdaniem Hussowskiego, pozytywnie wpływa na zdrowie i tężyznę fizyczną.</p> Katarzyn Chmielewska, dr hab. ##submission.copyrightStatement## 2019-05-27 2019-05-27 2 2 29 41 10.16926/sit.2019.02.12 Ćwiczenia ruchowe jako składnik diety według Tomasza z Wrocławia (1297–1378) https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/423 <p>Według teologów średniowiecznych w dualistycznym postrzeganiu człowieka najważniejszy był rozwój duszy. Wśród elit intelektualnych byli jednak przedstawiciele uniwersyteckiej medycyny, którzy przyjrzeli się potrzebom deprecjonowanego ciała. Ich myśli zapłodnione zostały przez arabskich lekarzy, przywoływanych jako <em>auctoritas. </em>Tomasz z Wrocławia (1297–1378), lekarz, autor traktatu <em>Regimen sanitatis</em>, przekonywał, że dieta to nie tylko jadło i napój, ale także ruch, co dziś rozumieć należy jako styl życia. Ruch określił jako <em>exercitium</em>, czyli ćwiczenie, które jest korzystne dla ludzi zdrowych. Chorzy zaś powinni stosować ćwiczenia uszczuplone, co należy pojmować jako ćwiczenia dostosowane do indywidualnych potrzeb. To nowoczesna, jak na tamte czasy, myśl, stanowiąca dziś podstawy rehabilitacji medycznej. W skład <em>primum exercitium</em> wchodzi także nacieranie ciała, by otwierały się pory, oraz czesanie głowy. Peeling i masaż, tak współcześnie nazwalibyśmy te zabiegi. Ich zalecanie w średniowieczu świadczy o świadomości autora znaczenia skóry w ogólnej kondycji człowieka. Według Tomasza konieczne są także umiarkowane zabawy ruchowe – spacer lub przejażdżka konna, co autor określił mianem <em>exercitium secundum</em>. Przekaz Tomasza z Wrocławia to kolejny dowód złożoności epoki, gdyż zaświadcza, że i wtedy, mimo współczesnych sądów o degradacji kultury fizycznej w tych czasach, zalecano dbałość <br> o zachowanie sprawności cielesnej.</p> Barbara Kowalska, dr hab. ##submission.copyrightStatement## 2019-05-27 2019-05-27 2 2 43 55 10.16926/sit.2019.02.13 Łyżwiarstwo w Galicji Zachodniej w latach 1867–1914 https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/424 <p>Łyżwiarstwo w drugiej połowie XIX w. było jedyną zimową dyscypliną sportową uprawianą przez większość warstw społeczeństwa Galicji Zachodniej. Dużym zainteresowaniem cieszyły się ślizgawki w największym mieście badanego obszaru – Krakowie, a nieco później także w Tarnowie, Rzeszowie, Nowym Sączu czy Wadowicach. W 1881 r. w Krakowie zorganizowano pierwsze zawody łyżwiarskie. Jednak do 1890 r. łyżwiarstwo było głównie zimową rozrywką, uprawianą jako atrakcyjna zabawa towarzyska. Od 1890 r. Rada Szkolna Krajowa zobowiązała placówki szkolne do wprowadzenia do programu szkolnego kilku dyscyplin sportowych, m.in. łyżwiarstwa. Od tego czasu łyżwiarstwo uprawiano na skalę masową. Dodatkowo ruch na świeżym powietrzu wspierały nowo powstałe gniazda sokole, które kształciły nauczycieli gimnastyki oraz zakładały własne oddziały łyżwiarskie. Po 1900 r. sport łyżwiarski uprawiany był właściwie w każdym mieście Galicji Zachodniej, chociaż popularnością zaczął ustępować innym dyscyplinom zimowym – saneczkarstwu i narciarstwu. Bez wątpienia Kraków w latach 1867–1914 należy uznać za centrum sportu łyżwiarskiego w Galicji Zachodniej.</p> Robert Krasowski, dr Waldemar Nadolski, dr ##submission.copyrightStatement## 2019-05-27 2019-05-27 2 2 57 72 10.16926/sit.2019.02.14 Lokalna prasa a początki turystyki i sportu w Zakopanem https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/425 <p>Przełom XIX i XX wieku to okres silnego rozwoju turystyki tatrzańskiej, a także lata, w których Zakopane jako ośrodek tego ruchu staje się konkurencją dla Krynicy, Rabki, Szczawnicy, czy też licznych kurortów w Karpatach Wschodnich. Dokonania pionierów turystyki tatrzańskiej stanowiły temat zainteresowania lokalnej prasy, której dynamiczny rozwój następował wraz ze zwiększającą się frekwencją odwiedzających Zakopane. W latach 1891–1914 w Zakopanem ukazało się ogółem dwanaście czasopism, w których oprócz spraw związanych z rozwojem społeczno-gospodarczym Zakopanego wiele miejsca zajmowało propagowanie turystki, sprawozdania z odbytych wycieczek górskich, działalność Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Na łamach zakopiańskiej prasy odbywała się dyskusja na budzący kontrowersje temat dotyczący budowy kolejki na Świnicę. Początkiem XX w. w lokalnej prasie publikują swoje artykuły propagatorzy sportu i rekreacji: Leopold Świerz, Stanisław Będzikiewicz, Eugeniusz Piasecki, Stanisław Barabasz i Mariusz Zaruski.</p> Maciej Baraniak, dr ##submission.copyrightStatement## 2019-05-27 2019-05-27 2 2 73 84 10.16926/sit.2019.02.15 Czeski i czechosłowacki Autoklub w okresie od 1904 do 1928 https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/426 <p>Artykuł opisuje wyścigi samochodowe oraz działalność czeskiego i czechosłowackiego Autoklubu od jego założenia w 1904 r. do 1928 r. Działalność Autoklubu zanalizowano głownie pod kątem powstania i działalności elit społecznych w międzywojennej Czechosłowacji. Dzięki kontaktom jego przedstawicieli z wiodącymi politykami i przemysłowcami w kraju, Autoklub Republiki Czechosłowackiej był bardzo wpływową organizacją. W pierwszej dekadzie swojego istnienia w międzywojennej Czechosłowacji Autoklub wykorzystał stabilizację gospodarczą i późniejszą koniunkturę ekonomiczną.</p> Marek Waic, prof. PhD, CSc. ##submission.copyrightStatement## 2019-05-29 2019-05-29 2 2 85 104 10.16926/sit.2019.02.16 Rola piłki nożnej w niewoli niemieckich obozów koncentracyjnych na podstawie wspomnień Polaków https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/427 <p>Celem artykułu jest scharakteryzowanie roli, jaką odegrała piłka nożna w nazistowskich niemieckich obozach koncentracyjnych Trzeciej Rzeszy z perspektywy więźniów narodowości polskiej. Piłka nożna, jako jedna z najpopularniejszych dyscyplin sportowych, była istotnym tematem rozmów i sferą aktywności Polaków – więźniów obozów koncentracyjnych, mimo ogromnego tragizmu, jakiego tam doświadczali. Przede wszystkim wspomnienia byłych więźniów dowodzą, że szeroko pojęta piłka nożna pomagała przetrwać w nieludzkim środowisku obozów koncentracyjnych – chwile, kiedy rozgrywano mecze piłkarskie, były powrotem do czasów sprzed wojny, dawały poczucie nadziei, wolności i sprawiedliwości przez równe, zgodne z regułami gry, traktowanie wszystkich. Ponadto piłka nożna w obozach koncentracyjnych Trzeciej Rzeszy była narzędziem rozrywki i propagandy obozowego kierownictwa.</p> Marlena Wyskok, mgr ##submission.copyrightStatement## 2019-05-29 2019-05-29 2 2 105 116 10.16926/sit.2019.02.17 Rozwój cech fizycznych u dzieci w wieku 5–6 lat uprawiających pływanie https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/428 <p>Pływanie jest sportem olimpijskim, w którym zawodnicy demonstrują swoje umiejętności techniczne i szybkość oraz ustanawiają rekordy świata. Ten wybrany sport łączy możliwość harmonijnego rozwoju ciała, pozytywnego samopoczucia i stosunku do świata. Dominujące nastawienie procesu szkoleniowego w początkujących grupach treningowych dotyczy doskonalenia sportowych umiejętności pływackich, rozwoju ogólnej wytrzymałości, gibkości i zdolności szybkiego poruszania się. Celem jest poprawa techniki rozwoju cech fizycznych pięcio- i sześcioletnich pływaków na poziomie treningu dla początkujących.<br><strong>Organizacja badań:</strong> Podzieliliśmy symbolicznie rok szkolny na 2 semestry. W pierwszym półroczu (październik–grudzień), obejmowało to dokładne poznanie stylów pływania, takich jak kraul i styl grzbietowy, oraz zapoznanie się z elementami pływania stylem motylkowym. Drugie półrocze (styczeń–maj) poświęcono doskonaleniu takich stylów pływania, jak kraul i styl grzbietowy. Wyniki: Ważne jest, aby określić wskaźniki docelowe – końcowe i pośrednie (bieżące), które można ocenić na podstawie realizacji zadań; opracować ogólny schemat procesu treningowego; określić dynamikę parametrów treningowych i obciążeń, oraz system odnowy pracy, mający na celu osiągnięcie głównych i pośrednich celów, zmierzających do maksymalizacji i wdrożenia naszej metodologii. W wyniku tego, największy wzrost wyników nastąpił w testach: zginanie i prostowanie rąk w pozycji leżącej: Grupa Kontrolna (dalej GK) – 9,71%; Grupa Eksperymentalna (dalej GE) – 15,21%; pochylanie ciała do przodu w pozycji siedzącej: GK – o 6,34%; GE – 12,62%; burpee (krokodylek): GK – 8,65%; GE – 16,34%; skok wzwyż: GK – 8,37%; GE – 14,03%. <strong>Wnioski:</strong> Otrzymane wyniki świadczą o efektywności naszej ulepszonej metodologii, której celem jest zastosowanie specjalnie wybranych ćwiczeń i która pozwala osiągnąć alternatywny rozkład procentowy wszystkich składników treningu sportowego.</p> Liudmyla Shuba, associate professor Victoria Shuba, associate professor ##submission.copyrightStatement## 2019-05-29 2019-05-29 2 2 119 130 10.16926/sit.2019.02.18 Atrakcje rekreacyjne Krakowa jako dodatkowy element oferty turystycznej miasta https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/sport/article/view/429 <p>Zdrowy styl życia, traktowany jako dbanie zarówno o zdrowie fizyczne, jak i psychiczne, ma coraz większe znaczenie w szybkim, zabieganym i intensywnym życiu współczesnego człowieka. Docenia się również coraz bardziej, dzięki bogatej ofercie rekreacyjnej, możliwość spędzania wolnego czasu z rodziną, przyjaciółmi czy znajomymi.</p> <p>Powyższe aspekty uwzględniane są w przygotowywanej i stale wzbogacanej ofercie turystycznej jednego z najatrakcyjniejszych miast Europy – Krakowa.</p> <p>Celem niniejszego artykułu jest prezentacja i analiza oferty Krakowa związanej z szeroko rozumianą rekreacją. Może być ona głównym celem przyjazdów do Krakowa lub stanowić cenne uzupełnienie kulturowego i historycznego programu pobytu. Posłużono się metodą kwerendy materiału źródłowego, zarówno zamieszczonego w Internecie, jak i publikowanego drukiem. Przeprowadzono również badania w terenie.</p> Matylda Siwek, dr Magdalena Żmuda-Pałka, dr ##submission.copyrightStatement## 2019-05-29 2019-05-29 2 2 133 149 10.16926/sit.2019.02.19