ISSN 2658-1213; e-ISSN 2720-1414 Rocznik, wydawany przez Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, jest kontynuacją Prac Naukowych WSP/Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, ukazujących się od 1989 r. Publikuje artykuły sytuujące się w dyscyplinie naukowej - pedagogika. Prace zamieszczane są w działach: Studia i rozprawy (dla artykułów zróżnicowanych pod kątem subdyscyplin pedagogiki), Badania pedagogów ukraińskich, Prace naukowe młodych pedagogów oraz Kronika (głównie recenzje i sprawozdania). Periodyk promuje szczególnie teksty oparte na demokratycznych i humanistycznych wartościach pedagogicznych, dążąc do uczynienia ich nicią przewodnią publikowanych treści . Czasopismo jest na liście czasopism punktowanych Ministerstwa Edukacji i Nauki z 1 grudnia 2021 r. Publikowane artykuły otrzymują 20 punktów.
Wydawca: Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
Rzym czasów imperialnych. Aspekty społeczno- -polityczne, militarne i pedagogiczne. Recenzja książki Christophera Kellego Cesarstwo Rzymskie, przeł. Andrzej Kompa, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, ss. 181
Recenzowana książka, autorstwa Christophera Kellego, nosi tytuł Cesarstwo Rzymskie, prezentuje historię tego starożytnego imperium, koncentrując się, zgodnie z tytułem, na okresie rządów cesarzy. Książka ta składa się ze Wstępu i siedmiu rozdziałów. W pierwszym z nich omawiane są informacje na temat procesu podbojów w okresie republikańskim, w drugim pojawiają się rozważania odnośnie do sposobu prezentacji władzy cesarskiej. Rozdział trzeci ukazuje udział elit rzymskich w ustanowieniu koncepcji mare nostrum. Kolejny, czwarty rozdział poświęcony jest procesom państwotwórczym i wpływowi kultury greckiej na kształtowanie się cywilizacji rzymskiej. Rozdział piąty zawiera rozważania dotyczące prześladowań chrześcijan w cesarskim Rzymie, a szósty omawia kwestie demograficzne. Ostatni, siódmy rozdział poświęcony jest percepcji imperialnego Rzymu przez British Imperium w ostatniej dekadzie przed I wojną światową, „Włochy Mussoliniego”, jak również przez kulturę masową kształtowaną przez kinematografię Hollywood. Książka Christophera Kellego pt. Cesarstwo Rzymskie, jakkolwiek nienależąca do „klasycznych”, posiada liczne walory poznawcze oraz kulturowe i wychowawcze
Prawa autorskie (c) 2025 Pedagogika. Studia i Rozprawy
Recenzja monografii naukowej Barbary Kwiatkowskiej-Tybulewicz Wychowawcze aspekty sztuki współczesnej. Z perspektywy pedagogiki krytycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016
Artykuł stanowi recenzję monografii naukowej Barbary Kwiatkowskiej-Tybulewicz pt. Wychowawcze aspekty sztuki współczesnej. Z perspektywy pedagogiki krytycznej (Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016). Publikacja ta wnosi istotny wkład w rozwój badań nad edukacją estetyczną oraz relacjami między sztuką współczesną a pedagogiką. Autorka podejmuje próbę ukazania, w jaki sposób sztuka może pełnić funkcję wychowawczą, stając się narzędziem krytycznego oglądu rzeczywistości. Podkreśla również jej znaczenie w procesie kształtowania wrażliwości, postawy tolerancji, otwartości na odmienność oraz zdolności do refleksji i krytycznego myślenia. Analizując z perspektywy pedagogiki krytycznej realizacje polskich artystów powstałe po 1989 roku, Kwiatkowska-Tybulewicz koncentruje się nie tylko na ich wymiarze estetycznym, lecz przede wszystkim na potencjale edukacyjnym. Przekonująco dowodzi, że sztuka współczesna i pedagogika mogą współtworzyć przestrzeń sprzyjającą formowaniu społeczeństwa demokratycznego i otwartego na różnorodność. Recenzent uznaje monografię za dzieło znaczące i wartościowe Oryginalność ujęcia, przejrzysta struktura oraz wysoki poziom merytoryczny sprawiają, że publikacja zasługuje na trwałe miejsce w dorobku XXI-wiecznej refleksji nad integracją współczesnej twórczości z procesem dydaktycznym. Książka adresowana jest zarówno do pedagogów i badaczy kultury, jak i artystów zainteresowanych związkami między sztuką i edukacją.
Samowychowanie a samooszukiwanie się. Recenzja książki Tomasza Olchanowskiego, Magia samooszustwa, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2025, ss. 244
Recenzja dotyczy najnowszej monografii Tomasza Olchanowskiego Magia samooszustwa, poświęconej fenomenowi samooszukiwania się w perspektywie interdyscyplinarnej. Autor książki, odwołując się do filozofii, psychologii głębi, pedagogiki i kulturoznawstwa, krytycznie analizuje współczesną cywilizację, jej paradoksy i duchowe kryzysy. Centralnym tematem staje się pytanie o źródła ludzkiej skłonności do samooszustwa, rozpatrywane w świetle myśli Nietzschego, Adlera, Junga i innych mniej lub bardziej znanych twórców. Olchanowski wskazuje na destrukcyjne aspekty kultury postmodernistycznej, m.in. dehumanizację, dominację techniki, rozpad instytucji humanistycznych czy instrumentalne traktowanie pracy. W monografii pojawia się także refleksja nad pseudoterapiami, które zastępują autentyczny rozwój duchowy symulakami i mechanizmami rynkowymi. Autor odwołuje się do tradycji Wschodu, szczególnie buddyzmu zen, zestawiając doświadczenie niedualizmu z myślą zachodnich filozofów. Podkreśla wagę samopoznania, duchowego przebudzenia i krytycznej czujności wobec iluzji osobistych, społecznych i politycznych. Recenzent zauważa, że dzieło stanowi kontynuację wcześniejszych prac Olchanowskiego, łącząc analizę naukową z osobistą refleksją w oparciu o Jungowską metodę amplifikacji. Stwierdza także pewien niedosyt w zakresie problematyki feministycznej i analizy niedojrzałości przywódców społecznych. Ostatecznie recenzent uznaje monografię za ważny wkład w badania humanistyczne i społeczne oraz inspirację do autorefleksji nad kondycją współczesnego człowieka będącego w procesie samowychowania.
Wykorzystanie walorów Częstochowy w realizacji edukacji regionalnej w klasach I–III szkoły podstawowej
Artykuł poświęcony jest problematyce edukacji regionalnej, ze szczególnym uwzględnieniem jej realizacji na etapie edukacji wczesnoszkolnej. Zaprezentowano w nim główne założenia edukacji regionalnej, jej wymagania programowe oraz stosowane podczas zajęć metody nauczania i formy organizacyjne. Badania koncentrują się na wykorzystaniu walorów Częstochowy podczas zajęć z zakresu edukacji regionalnej w klasach I–III oraz na ocenie poziomu wiedzy uczniów na temat zamieszkiwanego regionu. Analiza obejmuje także opinie nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej na temat edukacji regionalnej, działania podejmowane przez pedagogów w zakresie jej realizacji oraz trudności napotykane w tym procesie. Ponadto w opracowaniu przedstawiono propozycje działań mających na celu zwiększenie stopnia wykorzystania walorów Częstochowy w praktyce szkolnej.
Wykorzystanie modelu oceniania kształtującego w edukacji uczniów w młodszym wieku szkolnym
W niniejszym artykule omówiono wybrane wyniki badań własnych, które dotyczyły wykorzystania modelu oceniania kształtującego w edukacji uczniów w młodszym wieku szkolnym. Metody badawcze, którymi się posłużono umożliwiły realizację celu teoretyczno-poznawczego, którym było ukazanie zakresu wykorzystania modelu oceniania kształtującego w edukacji uczniów w młodszym wieku szkolnym. Sondaż diagnostyczny zrealizowano z udziałem 68 rodziców. Z 20 nauczycielami edukacji wczesnoszkolnej przeprowadzono otwarte wywiady pogłębione. Jakościowej analizie treści poddano 20 przykładowych ocen kształtujących. Wyniki zrealizowanych badań wskazują przede wszystkim, że wiedza zdecydowanej większości badanych nauczycieli wymaga uzupełnienia. Pozwalają także stwierdzić, że brakuje inicjatyw, które będą angażowały rodziców w ocenianie kształtujące i docenią ich niewątpliwie istotne znaczenie.
Postawy rodzicielskie a postrzeganie szans i zagrożeń wynikających z używania nowych technologii przez dzieci w wieku przedszkolnym
Współcześnie dzieci w wieku przedszkolnym coraz wcześniej i częściej korzystają z technologii ekranowych. Rodzice decydują o zakresie i formie tego kontaktu, kierując się własnymi postawami wychowawczymi. Celem badania było sprawdzenie, czy istnieje związek pomiędzy postawami rodzicielskimi a oceną szans i zagrożeń rozwojowych związanych z technologią. W badaniu wzięło udział 132 rodziców dzieci w wieku 3–6 lat. Wykorzystano skalę postaw rodzicielskich (Plopa, 2011) oraz autorski kwestionariusz szans i zagrożeń. Wyniki pokazały, że ojcowie o autonomicznej postawie dostrzegają mniej zagrożeń, a ogólnie – ojcowie częściej niż matki postrzegają technologie jako potencjalne źródło ryzyka. U matek i rodziców dzieci starszych zaobserwowano ujemną zależność między oceną szans i zagrożeń. Podkreśla to znaczenie roli ojców w mediacji technologicznej oraz sugeruje, że matki mogą częściej traktować media jako narzędzie organizacji codzienności.
Pedagogika ciszy i uważności w edukacji najmłodszych jako przestrzeń dla rozwoju aksjologii dziecka – ujęcie teoretyczne
Współczesna edukacja wczesnodziecięca staje przed wyzwaniem adaptacji do dynamicznych przemian społecznych oraz technologicznych, które wpływają na rozwój dzieci. W kontekście tych zmian, cisza i uważność zyskują na znaczeniu jako narzędzia wspierające rozwój aksjologiczny najmłodszych. Celem artykułu jest ukazanie pedagogiki ciszy i uważności jako przestrzeni sprzyjającej kształtowaniu systemu wartości moralnych, społecznych i estetycznych u dzieci. W części teoretycznej omówiono podstawy pedagogiki ciszy oraz praktyk mindfulness, wskazując ich znaczenie dla wszechstronnego rozwoju dzieci. Podjęto również próbę przedstawienia związku ciszy i uważności w kształtowaniu świata wartości młodego pokolenia jako warunków niezbędnych do refleksji, empatii i świadomego wyboru wartości. Wnioski artykułu wskazują, że pedagogika ciszy i uważności stanowi nie tylko alternatywę dla hałaśliwej i przyspieszonej rzeczywistości, ale także istotne narzędzie wspierające integralny rozwój aksjologiczny dziecka.
Harry Potter jako narzędzie edukacyjne. Analiza postaw czytelników
Artykuł przedstawia analizę edukacyjnego potencjału serii książek o Harrym Potterze w kontekście postaw czytelników. Celem pracy było zbadanie, w jaki sposób młodzi odbiorcy identyfikują się z wartościami obecnymi w cyklu J.K. Rowling oraz jakie znaczenie mają one dla ich emocji, motywacji i refleksji etycznych. Na podstawie badań własnych, przeprowadzonych metodą sondażu diagnostycznego, ukazano, że respondenci dostrzegają w serii m.in. przyjaźń, odwagę i lojalność jako wartości szczególnie istotne, a także deklarują silne zaangażowanie emocjonalne i – w niektórych przypadkach – inspirację do działania. Artykuł podkreśla, że literatura młodzieżowa, taka jak seria o Harrym Potterze, może pełnić ważną funkcję wychowawczą i wspierać rozwój moralny oraz emocjonalny młodych czytelników.
Dzieciństwo offline – czego dzisiejsza młodzież mogłaby nauczyć się od pokolenia lat 80.?
Artykuł podejmuje problematykę przemian dzieciństwa w perspektywie porównawczej – zestawiając doświadczenia pokolenia lat 80., dorastającego w warunkach analogowych, z dzieciństwem współczesnych generacji Z i alfa, zanurzonych w świecie cyfrowym. Analiza przemian modelu dzieciństwa na przestrzeni ostatnich dekad wskazuje, że brak dostępu do technologii w latach 80. sprzyjał rozwojowi samodzielności, kompetencji społecznych i kreatywności, natomiast współczesne dzieciństwo obciążone jest przebodźcowaniem, problemami z koncentracją i ryzykiem uzależnień ekranowych. Celem artykułu jest ukazanie wartości płynących z dzieciństwa offline, które mogą stanowić przeciwwagę dla wyzwań ery cyfrowej, a także wskazanie roli szkoły jako instytucji wspierającej równowagę między światem online i offline. Wnioski podkreślają konieczność świadomego włączania elementów prostoty, relacji bezpośrednich i kontaktu z naturą do praktyki wychowawczej i edukacyjnej oraz potrzebę dalszych badań nad wpływem cyfryzacji na rozwój społeczno-emocjonalny młodzieży.
Komiks jako narzędzie nauczania historii XX wieku: rozszyfrowywanie i interpretacja
Autor artykułu koncentruje się na teoretycznej definicji i analizie możliwości wykorzystania historycznych karykatur jako narzędzia dydaktycznego w nauczaniu historii. Opiera się na założeniu, że karykatura jako specyficzny rodzaj wizualnego źródła historycznego sprzyja rozwijaniu krytycznego i wieloaspektowego myślenia uczniów, umożliwiając jednocześnie oryginalną interpretację kontekstów historycznych. Jej ekspresyjny język, oparty na symbolice, hiperboli i skrótach wizualnych, zapewnia przestrzeń do pojęcia złożonych tematów w przystępnej i motywującej formie. Analiza koncentruje się na potencjale dydaktycznym karykatur, ich możliwościach funkcjonalnych oraz korzyściach i zagrożeniach związanych z przekazywaniem treści historycznych. Uwagę poświęcono również typologii karykatur, ich strukturom stylistycznym i semantycznym, a także ich wpływowi na poznawczy i afektywny poziom uczenia się. Badanie obejmuje przegląd powiązanej literatury i identyfikację luk badawczych w środowisku słowackim. Artykuł przedstawia również teoretyczne podstawy szerszych badań z zastosowaniem wyników, które są prowadzone w ramach pracy doktorskiej.
Personalne środowisko edukacyjne: aktualne wyzwania w kontekście reform edukacyjnych
Autor artykułu prowadzi analizę fenomenu indywidualnego środowisko kształcenia z różnych perspektyw w kontekście współczesnych wyzwań edukacyjnych, polityki edukacyjnej i zmian w edukacji. Organizacja indywidualnego środowiska kształcenia jest rozpatrywana z punktu widzenia różnych idei, koncepcji i nurtów filozoficznych. Autor zwraca szczególną uwagę na analizę nurtów filozoficznych konstruktywizmu i konektywizmu, a także na podstawowe założenia (zasady kształtowania) indywidualnego środowisko kształcenia, w szczególności efekt personalizacji, adaptacyjność i spontaniczność uczenia się, algorytmizacja, ciągłe gromadzenie informacji itp. W artykule wskazano, że jednym z najważniejszych elementów tworzenia indywidualnego środowisko kształcenia jest opracowanie elektronicznego lub cyfrowego portfolio. Pozwala to stymulować rozwój osobisty studentów w procesie wykonywania różnych zadań edukacyjnych i analizy sytuacji. Na zakończenie autor analizuje różne wymiary wiedzy, które pomagają zrozumieć rzeczywistą rolę indywidualnego środowisko kształcenia w globalnym świecie z globalną gospodarką.
Cechy kształcenia przyszłych nauczycieli w cyfrowym środowisku edukacyjnym uniwersytetu
W dzisiejszych warunkach transformacja cyfrowa oznacza strategiczne zmiany w systemie edukacji, w szczególności w zakresie tworzenia innowacyjnego cyfrowego środowiska edukacyjnego dla wdrażania najlepszych praktyk i nowoczesnych technologii w procesie kształcenia przyszłych nauczycieli. Wykorzystanie różnorodnych narzędzi cyfrowych, platform i aplikacji przyczynia się do efektywności uczenia się i nauczania, dostępności i interaktywności procesu dydaktycznego. Podkreśla się główne komponenty cyfrowego środowiska edukacyjnego (techniczne, merytoryczne, dydaktyczno-metodyczne i organizacyjne), które odgrywają istotną rolę w jego otwartości, dostępności, komfortowej interakcji wszystkich uczestników procesu dydaktycznego oraz podnoszą jakość kształcenia zawodowego przyszłych nauczycieli. Nowoczesne cyfrowe środowisko edukacyjne koncentruje się na tworzeniu indywidualnej ścieżki edukacyjnej dla uczniów w oparciu o podejście skoncentrowane na uczniu, rozwoju zawodowym nauczyciela oraz kształtowaniu kompetencji cyfrowych wszystkich uczestników procesu edukacyjnego.
Internacjonalizacja szkolnictwa wyższego jako strategia rozwoju wiodących uniwersytetów w Europie i na Ukrainie
Artykuł analizuje internacjonalizację szkolnictwa wyższego jako priorytetowy cel przestrzeni edukacyjnej wiodących uniwersytetów europejskich. Przedmiotem analizy są długoterminowe plany rozwoju uniwersytetów w Polsce, Czechach, na Węgrzech, Słowacji i w Austrii. Dla ukraińskich instytucji szkolnictwa wyższego realizacja celów związanych z internacjonalizacją jest kluczowym krokiem w kierunku reformy i poprawy jakości kształcenia, aby dorównać standardom wiodących uniwersytetów europejskich. Udowodniono, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat wiodące uniwersytety na Ukrainie również nadały priorytet rozwojowi stosunków międzynarodowych w swoich doktrynach rozwoju. Rozróżnia się zewnętrzne i wewnętrzne formy internacjonalizacji. Uważamy, że formy zewnętrzne obejmują międzynarodową współpracę naukową i techniczną, która jest regulowana przez ustawodawstwo europejskie i ukraińskie, umowy międzynarodowe i międzyrządowe, wspólne projekty i programy naukowe, a także badania z wykorzystaniem unikalnego sprzętu eksperymentalnego; organizację i prowadzenie konferencji, publikację wspólnych wyników badań; wykłady gościnne czołowych naukowców zagranicznych; mobilność akademicką studentów, naukowców i nauczycieli, itp. Formy wewnętrzne to przede wszystkim organizacja i prowadzenie międzynarodowych wydarzeń naukowych, edukacyjnych i kulturalnych, wdrażanie globalnych standardów, umiędzynarodowienie szkoleń, opracowywanie i wdrażanie programów szkoleń międzykulturowych oraz rozwijanie umiejętności komunikacji międzykulturowej. Cechy procesu internacjonalizacji analizuje się na przykładzie jednej z najstarszych instytucji na Ukrainie – Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki we Lwowie. Podsumowaliśmy główne wyzwania związane z wdrażaniem powiązań międzynarodowych na krajowych uniwersytetach. Zidentyfikowaliśmy główne zagrożenia dla rozwoju internacjonalizacji ukraińskich instytucji szkolnictwa wyższego w latach 2022–2025, które są związane z inwazją na pełną skalę.
europejskie uniwersytety, szkolnictwo wyższe na Ukrainie
Structure and Content of Values in the Context of Humanization of the Educational Environment of the Institution of Higher Education
Artykuł analizuje strukturę i treść wartości w kontekście humanizacji środowiska edukacyjnego uczelni wyższej. Ujawnia znaczenie wartości humanistycznych w kształtowaniu przestrzeni akademickiej. Pokazuje, że wartości są podstawą światopoglądu, determinują postawy behawioralne i są głównym czynnikiem interakcji między wszystkimi uczestnikami procesu edukacyjnego. Autorzy przedstawili hierarchiczną piramidę wartości. Szczególną uwagę poświęcono typologii wartości edukacyjnych, która obejmuje wartości normatywno-prawne, wewnątrz instytucjonalne, pedagogiczne, menedżerskie, dydaktyczne, wychowawcze, społeczne, odzwierciedlające potrzeby współczesnego społeczeństwa i rynku pracy. Przedstawiono wyniki badań eksperymentalnych, które pokazują wartości współczesnego szkolnictwa wyższego. Podkreślono, że wartości mają charakter dynamiczny, zmieniają się pod wpływem indywidualnych doświadczeń, środowiska społecznego i wydarzeń globalnych. Stwierdzono, że humanizacja procesu edukacyjnego jest możliwa tylko w warunkach świadomego zarządzania, opartego na systemie wartości ukierunkowanym na rozwój kultury organizacyjnej skoncentrowanej na człowieku. Dalsze badania naukowe wymagają uzasadnienia nowoczesnych metod kształtowania wartości humanistycznych w procesie edukacyjnym.
Obraz szkolnictwa galicyjskiego w słoweńskim czasopiśmie pedagogicznym „Popotnik” (1880–1914)
Celem artykułu było poznanie słoweńskiego punktu widzenia na szkolnictwo galicyjskie, w kontekście starań tego narodu o zachowanie i pielęgnowanie własnej tożsamości narodowej, na pod stawie doniesień z Galicji w najstarszym słoweńskim czasopiśmie pedagogicznym „Popotnik”. Galicja była obiektem stałego zainteresowania „Popotnika”, odnotowano 51 relacji. Wyodrębnione zostały 4 główne problemy wyłaniające się z owych doniesień: stan oświaty w Galicji, sytuacja nauczycielstwa, stosunki narodowościowe – relacje polsko-rusińskie (ukraińskie) oraz patriotyzm Polaków. Z ich analizy wynika, iż stosunek Słoweńców do Polaków był ambiwalentny – z jednej strony doceniali rozwój szkolnictwa i patriotyzm, z drugiej odnosili się krytycznie do analfabetyzmu, zaniedbania spraw nauczycielstwa ludowego, ograniczania rozwoju szkół ruskojęzycznych oraz nieprzystąpienia do ruchu panslawistycznego. Redakcja dostrzegała analogie sytuacji szkolnictwa słoweńskiego, uciskanego przez administrację niemiecką, do sytuacji szkolnictwa ukraińskiego w Galicji, ale także Polaków w zaborze pruskim.
Prawa autorskie (c) 2025 Pedagogika. Studia i Rozprawy http://dx.doi.org/10.16926/p.2025.34.06
Artykuł przedstawia edukacyjne aspekty ćwiczeń fizycznych oraz praktykę różnych form aktywnego wypoczynku. Podkreślono różnice między tymi dwiema dyscyplinami. W dyskusji poruszono temat czasu wolnego, który stanowi swego rodzaju conditio sine qua non dla zrozumienia zasad dotyczących sportu i rekreacji. Przedstawiono zarys rozwoju sprawności fizycznej na przestrzeni wieków, podkreślając między innymi polityczne i religijne korzenie w starożytności. Omawiając średniowieczne formy treningu sprawności fizycznej, zwrócono uwagę na rycerstwo, które było w tym zakresie pionierem, jak i na uboższe klasy społeczne, których przykładem są angielscy łucznicy, zachęcani przez swoich monarchów do ćwiczeń z łukiem. W XVIII i XIX wieku wzrosło społeczne i polityczne znaczenie ćwiczeń fizycznych, szczególnie w Skandynawii i na terytorium Rzeszy Niemieckiej, podobnie jak związek między sprawnością fizyczną a promocją zdrowia
historia re- kreacji fizycznej i psychicznej.
Potencjał realioznawczy wybranych książek dla dzieci w kontekście wczesnoszkolnego nauczania języka obcego
Nauka języka obcego we współczesnej szkole powinna obejmować nie tylko słownictwo i reguły gramatyczne, lecz również poznanie realiów i kultury krajów danego obszaru językowego. Pomocne w przekazywaniu tych wiadomości mogą być książki, które ukazują realia stolicy Wielkiej Brytanii – Londynu
Generacja alfa jako wyzwanie współczesnej edukacji wczesnoszkolnej. Zarys teoretyczny
Współczesne czasy charakteryzują się szybkim rozwojem technologii cyfrowej, która wpływa na funkcjonowanie wielu obszarów codziennego życia. Ten dynamiczny rozwój przekształcił strukturę życia rodzinnego, zmieniając sposób budowania relacji międzypokoleniowych. Multimedia stały się podstawowym narzędziem pracy, rozrywki, komunikacji, a także wychowania i edukacji dzieci. Dzieci urodzone po 2010 roku nazywa się pokoleniem alfa, które urodziło się i wzrasta w zdigitalizowanej rzeczywistości. Nie znają świata bez multimediów, od urodzenia funkcjonują otoczeni technologią i dostępem do nieograniczonej ilości informacji, co sprzyja kształtowaniu się pewnych specyficznych cech nowej generacji. Artykuł przedstawia przegląd literatury, wyników badań oraz tekstów zamieszczonych w publikacjach i portalach edukacyjnych polskich i angielskich, dotyczących rozwoju pokolenia alfa. Celem autorki było zwrócenie uwagi na zmiany, jakie powinny pojawić się we wczesnej edukacji dzieci, odnoszące się bezpośrednio do możliwości i potrzeb cyfrowego ucznia. W artykule dokonano próby charakterystyki generacji alfa, wskazując główne wyzwania dla współczesnej edukacji wczesnoszkolnej. Wskazano drogi i możliwości przeobrażeń edukacyjnych w nowoczesnej szkole, wynikających ze zmian rozwojowych nowego pokolenia. Podkreślono konieczność przeobrażeń współczesnej szkoły tak, aby stała się przyjaznym środowiskiem rozwoju dzieci pokolenia alfa.
Wymiary wsparcia młodzieży w kontekście problemów pojawiających się w aktualnej rzeczywistości
Aktualna rzeczywistość generuje wiele wyzwań, które niejednokrotnie wpływają na funkcjonowanie młodych ludzi. Okres adolescencji pełen jest trudności determinowanych procesem dojrzewania, kształtowania się osobowości, dokonywania wyborów w zakresie dalszej drogi edukacji oraz nawiązywania relacji międzyludzkich. Szczególnie istotne staje się zatem kształtowanie możliwości wsparcia, które będą odpowiadały potrzebom współczesnych młodych. Celem artykułu jest podjęcie rozważań dotyczących pomocy kierowanej w stronę młodzieży w perspektywie aktualnych problemów. Charakterystyce poddano współczesną młodzież, a także wyzwania stanowiące część ich codziennego funkcjonowania. Stanowiło to podstawę do analizy rodzajów wsparcia oferowanego młodzieży oraz wypracowania wniosków, które mogłyby zostać zaimplementowane w przyszłości
Kulturowe i wychowawcze aspekty socjologii ruchu drogowego Johna Urry’ego
W artykule autorzy piszą o zmianie znaczenia terminu „mobilność” w socjologii. To właśnie mobilność zaczęto coraz częściej wiązać z osiągnięciami kolejnych cywilizacji i kultur, począwszy od starożytności. Wielkie dzieło sprawnego transportu ludzi i towarów, w czasach nowożytnych zwłaszcza paliw kopalnych, a współcześnie „transport” nowych „technologii”, pozwala odnosić sukces w rozwoju ekonomicznym i kulturowym całych społeczeństw i jest podstawą globalizacji. Autorzy opierają swoje tezy na pracy Johna Urry’ego (1946–2016), brytyjskiego socjologa, który dotychczasowe socjologiczne rozumienie mobilności – jako aktywności przemieszczania się w ra- mach społeczeństwa – zmienił na ujęcie znacznie szersze. Problematyka podjęta w artykule obej- muje m.in. zagadnienia takie, jak: transport a procesy globalizacji, refleksje nad skutkami rozwoju transportu w przeszłości i współcześnie oraz powiazania mobilności i transportu, zwłaszcza drogo- wego, z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego i humanistycznych wartości wychowawczych
Dziecko na przestrzeni dziejów – sprawozdanie z konferencji naukowej na Uniwersytecie w Białymstoku (21–22.10.2024)
[rec.] Michał Nowicki, Edukacja filozoficzna w Indiach wczesnego okresu upaniszadowego, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2024, ss. 218
W artykule prezentuję rolę, jaką odgrywa dziecko w kulturze żydowskiej. Omawiam jego zna-czenie w kontekście rodzicielstwa i wiary. Przedstawiam trzy instytucje, które są odpowiedzialne za wychowanie dziecka: rodzinę, szkołę i synagogę. Przez wzgląd na patriarchalny charakter religii judaistycznej omawiam obrzędy religijne, jakim poddawane jest dziecko po narodzinach, z rozróż-nieniem na płeć dziecka.
Cyberprzemoc a młodzież: Jak technologia kształtuje relacje rówieśnicze
Tematyka artykułu skupia się na wpływie nowoczesnych technologii na relacje rówieśnicze wśród młodzieży. Z jednej strony – media społecznościowe oraz komunikatory ułatwiają młodym ludziom nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów, co sprzyja budowaniu więzi oraz poczucia przy-należności do grupy. Z drugiej – anonimowość i łatwość komunikacji w sieci mogą przyczyniać się do występowania negatywnych zjawisk, takich jak cyberprzemoc. W artykule przedstawione zo-stały skutki przemocy online dla zdrowia psychicznego i społecznego młodzieży, a także efektywne metody przeciwdziałania temu problemowi. Ważną rolę przypisano rodzicom, nauczycielom oraz programom edukacyjnym, które wspierają bezpieczne korzystanie z technologii i sprzyjają budo-waniu zdrowych relacji w cyfrowym świecie.
Emoji muzyczne jako narzędzie komunikacji w mediach społecznościowych i edukacji medialnej
W niniejszym artykule podjęto próbę omówienia zagadnienia emoji, z uwzględnieniem kontek-stu muzycznego. Przedstawiono pokrótce rozważania na temat znaczenia emoji we współczesnej komunikacji i kulturze, akcentując komunikacyjną rolę emoji muzycznych w edukacji medialnej i mediach społecznościowych. Wspomniano o genezie pojawienia się ikon emoji w społeczeństwie współtworzonym w świecie wirtualnym przez młode pokolenie, korzystające z technologii cyfro-wych i mediów społecznościowych. Podano przykłady użycia wybranych emoji w kontekście mu-zycznym i zjawisk muzycznych, pojawiających się w przestrzeni medialnej i cyfrowej. Nadmieniono o zagadnieniu edukacji medialnej użytkowników emoji, podejmując temat percepcji emoji jako medium komunikacji emocjonalnej. Opisano również w skrócie przykłady emoji muzycznych w użyciu tytanów technologii muzycznych i wybranych artystów.
Empatia kognitywna i neurony lustrzane w kontekście pedagogiki
Artykuł jest analizą dziania neuronów lustrzanych w kontekście roli i znaczenia edukacji. Au-torka zwraca uwagę na powiązanie empatii kognitywnej z obszarem aktywności pracy neuronów lustrzanych. Problemem u niektórych uczniów może okazać się aktywacja neuronów w procesie uczenia się, szczególnie podczas nabywania wiedzy z zakresu edukacji społecznej i emocjonalnej. Trudności z tymi sferami odczuwają dzieci w spektrum autyzmu, z depresją, z zespołem Aspergera. Dodatkowo w artykule poruszana jest specyfika procesu uczenia się u dzieci na wczesnym etapie edukacji. Celem artykułu jest przedstawienie istoty działania neuronów lustrzanych i oddziaływa-nia empatii kognitywnej na jakość uczenia się. Analiza biologiczna procesu uczenia się jest fascy-nującym obszarem, dzięki któremu pedagog może pogłębić swoją wiedzę i wdrożyć w edukacji nowe metody nauczania.
Znaczenie powołania i pasji wobec powinności w zawodzie nauczyciela
Niniejszy artykuł to pochylenie się nad takimi zagadnieniami, jak: powołanie, pasja i powin-ności, które stanowią esencję codzienności szkolnej. Kwintesencją rozważań jest korelacja za-chodząca pomiędzy powołaniem i pasją, są to bowiem konstrukty wzajemnie się uzupełniające, które jedynie w połączeniu tworzą istotę nauczycielstwa, ale również skuteczne narzędzie wo-bec wyzwań, trudności, a także wielości powinności, które stoją przed nauczycielem. Ponadto powołanie i pasja to obszary wskazujące na pełne zaangażowanie i świadomość misji, jednocze-śnie umożliwiające profesjonalne i rzetelne realizowanie podstawowych powinności, tj. opie-kuńczych, dydaktycznych oraz wychowawczych, bez względu na nieustanne zmiany zachodzące w każdej płaszczyźnie życia, zwłaszcza edukacyjnej. Nauczyciel z powołaniem i pasją nie po-strzega swoich obowiązków w kontekście pracy instytucjonalnej, lecz jako źródło spełnienia osobistego i zawodowego.
Dostępność cyfrowa jako wymóg we współczesnym systemie świadczenia usług socjalnych
Artykuł analizuje kwestię zapewnienia dostępności usług społecznych dla wszystkich segmen-tów populacji, w tym osób niepełnosprawnych i innych przedstawicieli grup o niskiej mobilności. Autor analizuje zasady organizacyjne i merytoryczne tworzenia środowiska bez barier w systemie usług społecznych, podkreśla znaczenie integracji technologii informacyjno-komunikacyjnych jako kluczowego narzędzia zapewniającego równy dostęp do usług. Artykuł ujawnia znaczenie cyfro-wego środowiska bez barier, które oznacza nie tylko fizyczną, ale także technologiczną dostępność zasobów i usług, co jest szczególnie istotne w obecnych warunkach cyfryzacji społeczeństwa. Skupiono się na przeglądzie ukraińskich programów rządowych mających na celu stworzenie integracyjnego i wolnego od barier środowiska. W szczególności autor analizuje inicjatywy wspie-rające integrację rozwiązań cyfrowych z usługami społecznymi, co pozwala osobom niepełno-sprawnym korzystać z usług publicznych i społecznych online, bez konieczności fizycznej obecno-ści. Podkreślono rolę takich programów w rozszerzaniu możliwości wsparcia społecznego i promo-waniu równych warunków dla wszystkich obywateli. Artykuł zawiera zalecenia dotyczące dalszego doskonalenia podejść do integracji cyfrowej, które mogą służyć jako podstawa rozwoju społeczeń-stwa integracyjnego w Ukrainie.
technologie informacyjne i komunikacyjne
„Pamięć w brązie i kamieniu zapisana” – muzeum i rekonstrukcja pedagogiczna w postaci lekcji poświęconej pamięci rozstrzelanych naukowców polskich
Autor artykułu opisuje algorytm przeprowadzenia niestandardowej zintegrowanej lekcji requ-iem (opartej na integracji sztuki i historii), nawiązujacej do tragicznego wydarzenia w historii Lwowa – rozstrzelania w lipcu 1941 r. przedstawicieli polskiej inteligencji, ich rodzin i osób, które przebywały w domach uczonych w czasie aresztowania przez nazistów. Uzasadniając metody pedagogiki muzealnej, rekonstrukcji historycznej i teatralizacji, autor określa rolę pracy badawczej uczniów-ekspertów w realizacji celów zajęć. Zwraca uwagę na zna-czenie stosowania metod dyskusji i debaty, wykonywania kreatywnych zadań o charakterze bio-graficznym i badawczym, analizowania rozwoju wydarzeń historycznych, a w rezultacie – realizacji wspólnych projektów twórczych. Jednocześnie autor ukazuje treść badań historycznych prowa-dzonych przez uczniów-ekspertów na tle opisu tragicznych wydarzeń z 1941 r.
Dni Dziedzictwa Europejskiego we Lwowie jako przykład komunikacji oświatowej między muzeum a szkołą
Autorzy artykułu koncentrują się na roli komunikacji edukacyjnej między muzeami i szkołami, która stała się tradycyjna dla przestrzeni kulturowej miasta we współczesnych warunkach. Jako przykład takiej komunikacji w artykule przeanalizowano Europejskie Dni Dziedzictwa we Lwowie, serię wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych z udziałem muzeów i przestrzeni muzealnej, które muszą spełniać określone kryteria. Przykład współpracy między Muzeum Starożytnego Lwowa i Szkołą Średnią nr 50 we Lwowie pokazuje skuteczność wspólnych działań (lekcje z elementami gier, zajęcia integracyjne, lekcje po-dróżnicze), podejmowanych w przestrzeni muzealnej w celu skutecznego kształcenia uczniów i promowania dziedzictwa kulturowego narodu ukraińskiego na poziomie europejskim przy użyciu środków pedagogiki muzealnej. Autorzy podkreślają znaczenie muzealnego środowiska edukacyjnego i ciągłego organi-zowania nieformalnych wydarzeń muzealnych w przestrzeni miejskiej – festiwali, warsztatów, hackathonów – projektów, które poszerzają konteksty nowoczesnych praktyk edukacyjnych i kulturalnych.