Podstawy edukacji https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE <p style="text-align: justify;">„Podstawy Edukacji”&nbsp;to rocznik myśli społeczno-pedagogicznej, który w każdej kolejnej edycji przyjmuje podtytuł będący intelektualną klamrą scalającą tom. Wydawany od 2008 roku - do 2014 roku staraniem Zakładu Pedagogiki Ogólnej i Metodologii Badań Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, od 2015 roku&nbsp; jako&nbsp; periodyk pod szyldem Wydawnictwa Naukowego&nbsp; im. Stanisława Podobińskiego AJD w Częstochowie, a od 1 października 2018 roku&nbsp;&nbsp;pod szyldem Wydawnictwa Naukowego&nbsp; im. Stanisława Podobińskiego Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie.</p> pl-PL m.piasecka@ujd.edu.pl (Małgorzata Piasecka) pe@ujd.edu.pl (Redakcja) czw, 19 mar 2020 00:00:00 +0100 OJS 3.1.2.1 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Od redakcji: Podstawy Edukacji. Język w edukacji – edukacja językowa https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/874 Anna Irasiak Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/874 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 „Semantyczne pola” egzystencjalnego doświadczenia językowego – epifania i alienacja jako mimetyczne struktury formacji wychowawczej https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/858 <p>Egzystencja człowieka przejawia się i wyraża w języku. Człowiek w tej samej mierze tworzy język, jak i język tworzy człowieka. Najbardziej prymarne egzystencjalnie doświadczenie wyraża się jednak w tym, że język reprezentuje i odzwierciedla samego człowieka – język wyrażany jest przez człowieka oraz język wyraża człowieka. Dwa modusy „semantycznych pól” egzystencjalnego doświadczenia językowego to uobecnienie (w postaci językowej epifanii) i wyobcowanie (w postaci językowej alienacji). I dlatego każda formacja wychowawcza rozgrywa się i jest urzeczywistniana w kontekście egzystencjalnego doświadczenia uobecniania lub wyobcowania (w postaci językowej epifanii lub alienacji człowieka jako podmiotu mimetycznych wzorców działania).</p> Jarosław Gara Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/858 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Kilka uwag o (językowej) niewspółmierności paradygmatów pedagogiki https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/860 <p>Twierdzenie, zgodnie z którym współczesna pedagogika jest nauką paradygmatyczną aktualizuje wiele istotnych problemów filozoficznonaukowych. Jednym z nich jest zagadnienie niewspółmierności paradygmatów. Celem artykułu jest charakterystyka relacji niewspółmierności oraz udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy problem ten dotyczy pedagogiki, a jeśli tak, to do jakich konsekwencji prowadzi w perspektywie myślenia o statusie naukowym tej dyscypliny oraz praktyki jej uprawiania.</p> Agata Łopatkiewicz Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/860 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Pedagogika i zwrot językowy – wstęp do problematyki https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/861 <p>Celem artykułu jest wskazanie na wybrane, podstawowe konsekwencje zwrotu językowego dla pedagogiki jako dyscypliny naukowej i praktyki. Zjawisko linguistic turn było efektem ewolucji w obrębie filozofii języka, w związku z czym artykuł uwzględnia autorską interpretację historii przemian kategorii języka, akcentując proces jej emancypacji wobec innych kategorii filozoficznych (epistemologicznych). Zwieńczeniem ewolucji filozofii języka był zwrot lingwistyczny, który wraz z całą serią kolejnych „turns” wpisał się w charakterystykę tzw. nowej humanistyki i jej metodologii. Tak zarysowane tło historyczne i filozoficzno-językowe pozwala na wskazanie wybranych konsekwencji problematyki zwrotu językowego dla teorii i praktyki pedagogicznej.</p> Bogusław Bieszczad Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/861 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Sobąopowiadanie, czyli o czułej i uniwersalnej narracji Marzyciela https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/862 <p>Artykuł jest prezentacją autorskiego konceptu dotyczącego marzeń w rozumieniu opowiadania siebie, czy też tzw. sobąopowiadania. To znaczy, że znaczącą rolę gra tu pierwszoosobowa narracja marzyciela, której czułość określa troska o siebie, ale też o innych. Człowiek jest aktorem, któremu towarzyszy kreacja siebie. Tworzy siebie, tak jak tworzy się dzieło sztuki. Nie istnieje jednak sam dla siebie, przeciwnie, istnieje dzięki innym i dla innych. Fenomen marzeń jest doświadczeniem uniwersalnym, gdyż dotyka wszystkich ludzi, kreując ich subtelny estetycznie i etycznie świat(y) jako wspólne dobro. Rytuał siebie w postaci Sobąopowiadania jest doświadczeniem granicznym przenikniętym pierwiastkiem sacrum. Jest więc też doświadczeniem magicznym, czuła narracja marzyciela jakby stwarza świat. Uniwersalizm marzeń wymaga poszukiwań magicznej przestrzeni nie tylko dla pierwszoosobowych (małych) narracji, ale także dla nowych większych i wielkich narracji, które pomogą ulepszyć więzi międzyludzkie, podnieść morale, umocnić wspólnoty.</p> Małgorzata Piasecka Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/862 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Edukacyjna odpowiedź na horyzont oczekiwań językowych dziecka https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/863 <p>Celem artykułu jest refleksja nad problematyką kształcenia językowego dzieci w młodszym wieku szkolnym. Proponuję tu zestawienie cech horyzontu oczekiwań językowych dzieci przed edukacją szkolną z propozycjami edukacji szkolnej kształcenia językowego. Zaczynam od opisu mechanizmów poznawczych kształtowania się umiejętności językowych dziecka. Sięgam tu do różnych teorii uczenia się języka, by opisać cechy przebiegu tego złożonego procesu. Następnie dokonuję ogólnej (z konieczności też uproszczonej) rekonstrukcji cech różnych przekazów językowych, z jakimi spotykają się współczesne dzieci przed pójściem do szkoły. Tak zarysowany obraz horyzontu oczekiwań językowych dziecka konfrontuję z propozycją edukacji szkolnej kształcenia językowego. Po czym odpowiadam na pytanie: jaka jest odpowiedź edukacji na horyzont oczekiwań językowych ucznia? Ujmowanie problemu dotyczącego edukacji językowej dzieci w klasach młodszych, z uwzględnieniem dyspozycji językowych ucznia pozwala na krytyczną ocenę oferty szkolnej, co ma znaczenie dla konstruowania programów i strategii kształcenia.</p> Anna Wasilewska Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/863 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Rektyfikacja nazw w konfucjańskiej myśli filozoficznej i pedagogicznej https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/864 <p>Celem artykułu jest rozpoznanie kontekstu filozoficznego i pedagogicznego problematyki rektyfikacji nazw w chińskiej myśli konfucjańskiej. W oparciu o badania hermeneutyczne i porównawcze autor rozstrzyga problem – jakie jest znaczenie rektyfikacji nazw dla procesu wychowania człowieka. Autor analizuje problem w oparciu o dostępne obce i polskie przekłady Dialogów Konfucjusza oraz rozpoznaje stanowiska badawcze specjalistów od filozofii dalekowschodniej, m.in. Fenga Youlana, Benjamina Schwartza i JeeLoo Liu. Pedagogiczny wymiar rektyfikacji nazw dotyczy nie tylko potrzeby uporządkowania i uściślenia znaczenia pojęć w pedagogice, ale wiąże się też z próbami wykorzystania nazw w edukacji jako narzędzia do indoktrynacji i wdrażania jej autorytarnego modelu. Ponadto stosowanie rektyfikacji nazw ma służyć podkreśleniu aksjonormatywnego charakteru wychowania, niezależnie od tego, czy ma ono charakter orientalny czy okcydentalny, starożytny czy współczesny.</p> Paweł Zieliński Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/864 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Język rozważań Sebastiana Petrycego z Pilzna o wychowaniu i edukacji bez kobiet i nie dla kobiet https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/865 <p>Szkic jest próbą przywołania sylwetki Sebastiana Petrycego z Pilzna, polskiego renesansowego lekarza, filozofa, arystotelika, poety i przede wszystkim twórcy autonomicznej koncepcji pedagogiczno-filozoficznej, w kontekście analizy tekstów źródłowych, w których autor podejmuje zagadnienia związane z wychowaniem i edukacją kobiet. Rozstrzygnięcia pedagogiczne Petrycego zawarte w Przydatkach do pism Arystotelesa dotyczące kształcenia umysłowego, moralnego i fizycznego kobiet w sposób zdecydowany należy uznać za bezpośrednią kontynuację poglądów w tej kwestii Arystotelesa i Konrada z Byczyny. Wybitny przedstawiciel polskiego renesansu powinien był, jak się wydaje, znać, chociażby pobieżnie, fragmenty tekstów Kwintyliana, św. Hieronima czy Erazma z Rotterdamu poświęcone wychowaniu kobiet. Nigdzie jednak, w żadnym fragmencie Przydatków, nie można wskazać choćby cienia inspiracji Petrycego „Kształceniem mówcy”, „Listem do Lety” czy „Rozmową opata z Magdalą”. W recepcji antycznej myśli o wychowaniu kobiet w koncepcji pedagogicznej Sebastiana Petrycego z Pilzna nie znalazł również swojego miejsca Platon. To Arystoteles, także w warstwie języka, wytycza kształt i jakość świata kobiet, przedstawiony przez renesansowego autora pierwszej koncepcji pedagogiczno-filozoficznej stworzonej dla polskiego odbiorcy.</p> Agnieszka Michalkiewicz-Gorol Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/865 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Pomóż mi wyrazić się inaczej, czyli umożliwianie uczniom szkół specjalnych nabywania kompetencji komunikacyjnych – przykłady dobrych praktyk https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/866 <p>Wraz z rozwojem społeczeństwa wiedzy konieczne staje się stworzenie wszystkim jednostkom, niezależnie od pochodzenia, wieku, płci, (nie-)pełnosprawności, warunków do nabywania kompetencji uznawanych za kluczowe w ich rozwoju oraz pełnieniu ról społecznych. W niniejszym artykule przedstawione zostaną przykłady międzynarodowej współpracy w zakresie budowania kompetencji komunikacyjnych uczniów szkół specjalnych. Próba ich opisu i analizy umożliwi ukazanie inspirujących walorów podejmowanych przedsięwzięć. Może stanowić również zachętę do dalszej wymiany doświadczeń w tym zakresie.</p> Iwona Wendreńska,Małgorzata Satoła Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/866 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 O potrzebie refleksji nad polskim językiem migowym jako przedmiotem nauczania i uczenia się https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/867 <p>Celem artykułu jest wskazanie nowego obszaru dla refleksji i eksploracji naukowej, jakim jest nauczanie i uczenie się polskiego języka migowego. Wiedza z tego zakresu jest nieustannie rozwijana poprzez działalność nauczycieli w praktyce edukacyjnej podczas różnego rodzaju szkoleń, kursów, lektoratów i innych form kształcenia. Konstruowana wiedza praktyczna może być poprzez pracę badawczą przekształcana w wiedzę o charakterze naukowym i skupiana w ramach jednego obszaru (subdyscypliny?) dydaktyki języka migowego</p> Anna Irasiak Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/867 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Młodzież wobec przemian kultury pisma – kompetencja tekstotwórcza nastolatków w świetle badań własnych https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/868 <p>Umiejętność obcowania z tekstem pisanym stanowi klucz do uczestnictwa w kulturze, umożliwia korzystanie z dorobku określonej społeczności oraz ułatwia przejście do języka abstrakcji i symbolicznego ujęcia rzeczywistości. Nabycie tej sprawności ma swoje konsekwencje poznawcze, społeczne i kulturowe. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytania: w jakim stopniu młodzież opanowała umiejętność konstruowania tekstów? Jaka jest kompetencja tekstotwórcza nastolatków? Odpowiedzi udzielono na podstawie badania prac pisemnych uczniów kończących obowiązkowy jednolity etap edukacji szkolnej. Analizowane teksty ujawniają różnorodne trudności uczniów w zakresie tworzenia przez nich tekstu pisanego. Młodzież ma kłopot z kompozycją, spójnością, logiką, stylem wypowiedzi oraz poprawnością językową. Prezentowany poziom kompetencji uczniów w zakresie obcowania z tekstami pisanymi może znacząco utrudnić twórcze uczestnictwo młodzieży w kulturze pisma.</p> Anna Dąbrowska Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/868 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Gwara a tożsamość kulturowa przedszkolaków – na przykładzie placówek przedszkolnych z terenu województwa warmińsko-mazurskiego https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/869 <p>W artykule poruszyłam problem kształtowania tożsamości kulturowej poprzez działania edukacyjne przedszkoli samorządowych z terenu województwa warmińsko-mazurskiego. Przedstawiłam formy wykorzystania gwary warmińskiej i mazurskiej w pracy przedszkoli. Treści zamieszczone w pracy są wynikiem analizy statutów, koncepcji pracy oraz rocznych planów pracy przedszkoli z Warmii i Mazur za lata 2012–2017. W badaniach posłużyłam się strategią jakościową, metodą zbierania danych w postaci przeszukiwania źródeł wtórnych. Dokonałam analizy materiałów pochodzących ze 100 placówek samorządowych, narosłych w toku ich działalności w latach 2012–2017. Źródła pochodzą przede wszystkim z powiatu olsztyńskiego oraz częściowo z mrągowskiego i giżyckiego. Działania edukacyjne prowadzone przy wykorzystaniu gwary warmińskiej i mazurskiej prowadzą do kształtowania tożsamości kulturowej wśród przedszkolaków poprzez zakorzenienie terytorialne, historyczne i kulturowe.</p> Kinga Lisowska Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/869 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Gadki o gatkach… Zagadnienie wykorzystywania seksualnego dzieci w dyskursach kampanii społecznych „Zły dotyk” i „Gadki” https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/870 <p>Wykorzystywanie seksualne dzieci to doświadczenie, które niesie za sobą wielowymiarowe i dramatyczne konsekwencje. Jednym z narzędzi przeciwdziałania temu zjawisku są kampanie społeczne. W ciągu ostatniego dwudziestolecia w Polsce, w przestrzeni medialnej pojawiły się dwie: „Zły dotyk” (1. edycja: 2002 r., 2. edycja: 2010 r.) i „Gadki” (2015 r.). Na potrzeby tego tekstu przyjrzałyśmy się temu, jak w dyskursie tych kampanii, w komunikatach kierowanych do dzieci opisywana jest ich seksualność postrzegana w kontekście nadużyć. Analiza treści została oparta o paradygmat interpretatywny. Konstrukcja klucza kategoryzacyjnego (zawierającego takie kategorie, jak: moment interwencji, rola dziecka i rola osoby dorosłej) była zaś wynikiem eksploracji literatury na temat zagadnienia wykorzystywania seksualnego i wstępnych analiz treści kampanii. Podjęta refleksja przyczyniła się do ukazania założeń autorów tych inicjatyw odnoszących się m.in. do wzmacniania poczucia sprawczości i podmiotowości dziecka.</p> Katarzyna Smoter,Barbara Jamrozowicz Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/870 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Temporalny język procesu grupowego. Strukturalizacja czasu uczniów a dynamika klasy https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/871 <p>Klasa szkolna jest dynamiczną i wewnętrznie złożoną strukturą. Jest to jedna z podstawowych grup społecznych, w których uczestniczy młody człowiek. Z tego względu zjawiska, które mają miejsce w tej strukturze są niezwykle istotne dla rozwoju dzieci i młodzieży. Proces konstytuowania się klasy nigdy nie jest czymś dokonanym. Struktura ta jest w ciągłym procesie stawania się. Klasa szkolna podlega tym samym prawom dynamiki, co każda grupa, włączając w to także fazowość rozwoju. W niniejszym tekście przeanalizowano cztery etapy rozwoju klasy szkolnej z punktu widzenia strukturalizacji czasu w analizie transakcyjnej. W tym celu posłużono się techniką ankiety realizowaną w liceum ogólnokształcącym. Artykuł jest próbą wyłonienia cech charakterystycznych strukturalizacji czasu licealistów w poszczególnych fazach rozwoju grupy – klasy szkolnej. Aby móc analizować każdą z faz, posłużono się modelem panelu – dane zbierane były cztery razy w ramach roku szkolnego, za każdym razem badano tych samych uczniów, używając tego samego kwestionariusza. Tekst jest także próbą zwrócenia uwagi na możliwość wykorzystania analizy transakcyjnej do eksploracji fenomenów, zjawisk i procesów mających miejsce w rzeczywistości edukacyjnej.</p> Karol Motyl Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/871 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Porozumiewanie się w językach obcych jako wyzwanie dla uczestnictwa młodzieży akademickiej w zagranicznej mobilności edukacyjnej https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/872 <p>W artykule analizie poddano relacje między kompetencjami językowymi a wybranymi zjawiskami i procesami typowymi dla społeczeństwa mobilnego. Na podstawie diagnoz stawianych przez badaczy współczesnych społeczeństw i ich kultur można uznać, że mobilność stanowi jedną z podstawowych wartości, a kompetencje w zakresie porozumiewania się w językach obcych są jednymi z kluczowych dla osiągania dobrostanu obywateli. Dotyczy to także szkolnictwa wyższego, czego wyrazem jest wzrost internacjonalizacji, w tym zagranicznej mobilności edukacyjnej studentek i studentów. Celem tekstu jest analiza znaczenia kompetencji w zakresie komunikowania się w językach obcych jako potencjalnego wyzwania dla mobilności edukacyjnej. Empiryczną egzemplifikację stanowią tu rezultaty badań pilotażowych (N = 92) nad postawami młodzieży akademickiej wobec uczestnictwa (wymiany studenckiej) w programie Erasmus+. Badania przeprowadzono w 2017 roku na Wydziale Studiów Edukacyjnych UAM w Poznaniu. Postawiono w nich tezę o ambiwalencji w ustosunkowaniu do zagranicznej mobilności edukacyjnej. Uczestnictwo w zajęciach w języku obcym oraz polepszenie jego znajomości są przez zdecydowaną większość badanych postrzegane jako korzyści z uczestnictwa w programie Erasmus+. Jednocześnie brak kompetencji językowych do uczestnictwa w zajęciach jest uznawany za istotne zagrożenie związane z mobilnością zagraniczną.</p> Mateusz Marciniak Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/872 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Wpływ kompetencji nauczycieli na optymalizację klimatu w szkole i na proces uczenia się https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/895 <p>Artykuł podejmuje problematykę kluczowych aspektów dotyczących kompetencji nauczycieli wraz z teoretyczną specyfikacją istoty tych kompetencji oraz rozszerzenia wymagań dotyczących zawodu nauczyciela. Nauczyciel jest uważany za eksperta w zakresie instruowania i procesu kształ-cenia zgodnie z ustawą nr 138/2019 Rady Narodowej Słowacji o kadrze nauczycielskiej i profesjo-nalnym personelu w środowisku nakierowanym na tworzenie optymalnego klimatu szkolnego.</p> Vlasta Cabanová Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/895 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100 Rozwijanie kreatywności – amerykańskie doświadczenia na podstawie wywiadu z Jennifer Lehe, menedżerem ds. strategii współpracy w Centrum Kreatywności w Muzeum Sztuki w Columbus https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/873 <p>W lutym 2016 roku spotkałam się w Columbus Museum of Art (Columbus, Ohio, USA) z Jennifer Lehe – magistrem sztuki i edukacji, która udzieliła mi wywiadu na temat realizacji projektów związanych z kreatywnym myśleniem i działaniem dzieci i młodzieży uczęszczających na zajęcia muzealne. Głównym celem działalności Centrum Kreatywności w CMA jest projektowanie „całego ekosystemu” (określenie J. Lehe), czyli takich zadań, które są zbliżone do złożonego procesu twórczego artysty. Centrum Kreatywności buduje swoje projekty na podstawie koncepcji naukowych z zakresu różnorodnej i złożonej kreatywności, która jest podstawą do rozumienia wielokulturowego świata, jego różnic, a także daje podstawy do zbudowania predyspozycji odkrywcy – naukowca, dąży do opisywania nowych komponentów twórczości. Stwarza ekosystem, na który składa się społeczność dzieci, młodzieży, imigrantów, animatorów, naukowców różnych dyscyplin oraz innych osób kreatywnych i niezwiązanych ze sztuką. Tak sprzęgnięte elementy „ekosystemu” kreatywności tworzą komplementarną całość, która jest uruchomiona ku rozwojowi. I tym charakteryzuje się działalność CMA.</p> Małgorzata Muszyńska Copyright (c) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/873 wto, 31 gru 2019 00:00:00 +0100