Podstawy Edukacji to rocznik myśli społeczno-pedagogicznej. Wydawany od 2008 roku do 2014 roku staraniem Zakładu Pedagogiki Ogólnej i Metodologii Badań Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, od 2015 roku jako periodyk pod szyldem Wydawnictwa Naukowego im. Stanisława Podobińskiego AJD w Częstochowie, a od 1 czerwca 2018 roku pod szyldem Wydawnictwa Naukowego im. Stanisława Podobińskiego Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie. Od 1 czerwca 2023 roku, wraz ze zmianą nazwy uczelni, czasopismo Podstawy Edukacji afiliowane jest przy Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie.
Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
OŚWIADCZENIE AUTORA: Mam świadomość, że czasopismo jest wydawane na licencji Creative Commons - Uznanie autorstwa (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode). Przesyłając artykuł wyrażam zgodę na jego udostępnienie na tej licencji.
Prawa autorskie (c) 2024 Anna Irasiak https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Foreword of the Editor: Fundamentals of Education. Education for Diversity, Equity, and Inclusion
Prawa autorskie (c) 2024 Cosmina Simona Lungoci https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wartości jako determinanty postaw osób aseksualnych wobec związków partnerskich w optyce doświadczeń wychowawczych. Wyzwania dla edukacji
Celem artykułu jest ukazanie, w wyniku przeprowadzonych badań, postaw osób identyfikujących się jako aseksualne względem związków partnerskich ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu wartości doświadczanych w procesie wychowania rodzinnego przez te osoby. Założono bowiem, że wychowanie w rodzinie stanowi punkt odniesienia, pozwalający na wyodrębnienie konkretnych wartości i wzorców zachowań, które mają istotny udział w procesie kształtowania tożsamości człowieka. Osoby aseksualne, często niezrozumiane przez otoczenie, postrzegają związki przede wszystkim jako przestrzeń emocjonalnej bliskości budowanej na fundamencie między innymi takich wartości, jak: zaufanie, szczerość, swoboda, zgodność poglądów, wyrozumiałość, szacunek, tolerancja, otwartość, bezpieczeństwo, dojrzałość, współpraca oraz równość. Tworzenie zdrowego środowiska wychowawczego, które wspiera różnorodność, rozwija szacunek dla odmiennych tożsamości i pomaga eliminować stereotypy, takie jak te dotyczące aseksualizmu, to jest wyzwanie dla edukacji pod szyldem edukacji równościowej.
Prawa autorskie (c) 2024 Anna Małolepszy, Małgorzata Piasecka https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Dysregulacja emocjonalna dzieci i młodzieży przyczyną wykluczenia ze środowiska szkolnego - możliwości przeciwdziałania zjawisku
Dysregulacja emocjonalna odnosząca się do trudności w zarządzaniu, kontrolowaniu i adekwatnym wyrażaniu emocji jest zjawiskiem coraz częściej diagnozowanym wśród młodych osób i zaburzającym ich funkcjonowanie w wielu obszarach, m. in.: w relacjach interpersonalnych, codziennych czynnościach, ale przede wszystkim w sferze edukacyjnej grożąc zjawiskiem wykluczenia ze społeczności szkolnej. Aby jednak do niego nie doszło i by uczniowie borykający się z trudnościami kontrolowania własnych emocji mieli równe szanse rozwoju, potrzebne są odpowiednie działania szkoły, zmierzające do zabezpieczenia ich specjalnych potrzeb. W niniejszej publikacji zostały nakreślone niektóre z możliwych strategii interwencyjnych szkoły zmierzających do stworzenia optymalnego środowiska dla rozwoju ucznia z dysregulacją emocjonalną i umożliwienia mu pełnego uczestnictwa w życiu szkoły, ale i poza jej przestrzenią. Wśród form pomocy psychologiczno-pedagogicznej dedykowanych uczniom z dysregulacją emocjonalną przywołane zostały i. in.: treningi umiejętności społecznych, mindfulness , stosowanie elementów terapii poznawczo-behawioralnej i dialektyczno-behawioralnej, mediacje rówieśnicze i tutoring rówieśniczy, praca nad pozytywną samooceną ucznia, a także nawiązanie współpracy z rodziną dziecka i zaangażowanie jej w proces interwencyjny. W ramach postulatów i wskazań dla praktyki zwrócono uwagę na konieczność odpowiedniego kształcenia nauczycieli i psychologów, ze szczególnym uwzględnieniem przygotowania kadr w obszarze wczesnej diagnozy zaburzeń emocjonalnych, co z kolei jest kluczową kwestią dla podjęcia skutecznej interwencji i minimalizowania zagrożenia jakim jest edukacyjne wykluczenie ucznia.
Prawa autorskie (c) 2024 Beata Łukasik https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Edukacyjne profile w zakresie przedsiębiorczości studentów z Czech, z Polski i ze Słowacji
Celem artykułu jest poznanie opinii studentów kierunków pedagogicznych, w zakresie ich samooceny na temat wybranych kompetencji, które mogą tworzyć profile grup przedsiębiorczych. Wywód składa się z dwóch części. W pierwszym dokonano przeglądu literatury przedmiotu w zakresie ujęcia terminologicznego kompetencji. Druga część przedstawia wyniki (wstępnych) badań własnych, w grupach studentów studiów stacjonarnych, przeprowadzonych metodą sondażu, z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety. Badania przeprowadzono wśród studentów z Czech, ze Słowacji i z Polski. Kompetencje w zakresie przedsiębiorczości podzielono na trzy grupy: „Pomysły (idee) i możliwości”, „Zasoby” i „Działanie”, zgodnie z dokumentem The Entrepreneurship Competence Framework (2020). Badania pokazały, że studenci Polscy posiadają najwięcej cech przedsiębiorczych, szczególnie w zakresie cech z grupy „Zasoby” i „Działanie”. Studenci z Czech głównie przypisywali sobie cechy z obszaru „Działanie”. Studenci ze Słowacji w małym zakresie są świadomi posiadania cech przedsiębiorczych.
Prawa autorskie (c) 2024 Wioletta Sołtysiak https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Integracja potencjału środowisk na rzecz promowania pozytywnego modelu edukacji otwartej na różnorodność. Kontekst tutoringu akademickiego
Problematyka opracowania dotyczy zagadnienia integracji potencjału środowiska szkolnego i akademickiego na rzecz pozytywnego modelu edukacji otwartej na różnorodność i jej promowanie poprzez animowanie wspólnych działań. Kontekstem jest tutoring jako zmiana jakościowa i forma spersonalizowana w edukacji. Celem programu tutorskiego „Uczeń jako badacz, naukowiec i odkrywca” jest wzmacnianie współpracy uczelni wyższej ze szkołami ponadpodstawowymi poprzez umożliwienie uczniom prowadzenia badań naukowych pod opieką tutora – pracownika badawczo-dydaktycznego. Synergia wzajemnego potencjału środowiska edukacyjnego szkoły średniej i uczelni wpisuje się w obszar zarządzania edukacją wspierającą rozwój indywidualny uczniów, tworzącą warunki dla rozwoju zainteresowań, uzdolnień i pasji, promującą ich osiągnięcia. Realizowany projekt wpisuje się w perspektywę Edukacji Jutra – widzianej jako proces wielostronny, innowacyjny i prospektywny.
Prawa autorskie (c) 2024 Halina Wróblewska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Poglądy menadżerów i nauczycieli oświaty na temat wdrażania edukacji włączającej w rumuńskich szkołach
Edukacja włączająca (IE), trzydzieści lat po Deklaracji z Salamanki (1994), nadal stanowi wyzwanie wymagające rozwiązań opartych na dowodach. W Rumunii edukacja włączająca skupiała się głównie na integracji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SEN) w szkołach ogólnodostępnych. Jednakże nie osiągnięto jeszcze pełnego włączenia. Kluczową rolę w pomyślnym wdrażaniu IE w szkołach odgrywają nauczyciele i menadżerowie oświaty. Niniejsze badanie ma na celu zbadanie czynników, które w istotny sposób przewidują różnice między postrzeganiem nauczycieli i menedżerów oświaty na temat wdrażania IE w rumuńskich szkołach. Aby osiągnąć cel badania, zastosowano projekt ilościowy, nieeksperymentalny, przekrojowy, porównawczy i korelacyjny. W sumie 1035 uczestników, w tym 123 menedżerów oświaty (inspektorów i dyrektorów), odpowiedziało na rumuńską, dostosowaną culturiwo 4. edycję Indeksu na rzecję włeczzenia włeczzenia Wyniki pokazały, że dyrektorzy postrzegają szkoły jako bardziej włączające niż nauczyciele. Czynniki, które przewidują te różnice, to czynniki związane z polityką, kulturą i praktykami, a nie z wiekiem, stażem pracy, płcią i środowiskiem. Jedynie w przypadku młodszych dyrektorów w zakresie polityki szkoły włączającej zidentyfikowano wyraźny czynnik związany z wiekiem.
Prawa autorskie (c) 2024 Andra Maria Jurca, Anca Lustrea, Claudia Vasilica Borca, Simona Sava https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Jaki rodzaj edukacji w czasach migracji klimatycznej?
Kryzys klimatyczny i środowiskowy, spowodowany emisją gazów cieplarnianych wytwarzanych przez człowieka, stawia przed światem poważne wyzwania, w tym wzrost temperatur, ekstremalne zjawiska pogodowe oraz podnoszenie się poziomu mórz. Te zmiany wpływają na rolnictwo, zasoby wodne, zdrowie ludzi oraz bioróżnorodność, jednocześnie pogłębiając nierówności społeczno-ekonomiczne. Migracja klimatyczna, wywołana tymi zmianami środowiskowymi przekształci społeczeństwa i stworzy nowe wyzwania związane z dostępem do edukacji dla przesiedlonych społeczności. W odpowiedzi, systemy edukacyjne muszą się dostosować, promując sprawiedliwość środowiskową, inkluzywność i odporność, jednocześnie wyposażając przyszłe pokolenia w umiejętności potrzebne do zrównoważonej przyszłości.
Prawa autorskie (c) 2024 aleksander Cywiński https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wspieranie współpracy międzypokoleniowej w edukacji dorosłych. Studium przypadku dotyczące GSmart MOOC
Zmiany zachodzące w dzisiejszym świecie, w niemal wszystkich dziedzinach życia, zmuszają jednostki do ciągłego podnoszenia poziomu wykształcenia, poszerzania swoich kompetencji w celu dostosowania się do zmieniającej się i nieprzewidywalnej rzeczywistości, a także efektywnego korzystania z wielu możliwości oferowanych przez nowoczesne technologie. Systemy zarządzania nauczaniem (LMS), takie jak Moodle, Canvas i Blackboard, stają się coraz bardziej popularne w instytucjach edukacyjnych, podkreślając rosnącą integrację technologii w edukacji. Integracja usług w chmurze, takich jak Google Workspace i Microsoft 365, znacznie poprawiła możliwości i dostępność edukacji na odległość. Platformy te oferują narzędzia, które umożliwiają współpracę w czasie rzeczywistym, dzielenie się informacjami i skuteczną komunikację między nauczycielami i uczniami. Obecnie – dzięki stałemu dostępowi do Internetu – uczniowie mają wiele sposobów na (samo)uczenie się w sposób formalny i nieformalny, w tym za pośrednictwem urządzeń mobilnych lub usług społecznościowych lub informacyjnych. W artykule opisano koncepcję MOOC – są to szybkie kursy organizowane w przestrzeni wirtualnej w celu zdobywania wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych w łatwy i przystępny sposób, dostępne dla każdego, niezależnie od wieku potencjalnych uczestników, ich kwalifikacji, lokalizacji czy posiadania specjalistycznego oprogramowania – oraz przykład zastosowania koncepcji MOOC w edukacji dorosłych, jakim jest narzędzie GSmart MOOC opracowane w ramach międzynarodowego projektu Erasmus+ zatytułowanego Generation: Smart. Social Competences Transmedia Bridge To Cultivate A New Culture For Cross-Generational Collaboration (GSmart) realizowanego przez nas. Pojawienie się MOOC, takich jak GSmart, w edukacji dorosłych podkreśla znaczącą zmianę w kierunku bardziej integracyjnych, elastycznych i interaktywnych środowisk uczenia się. Ciągła ewolucja i przyjęcie MOOC będą miały kluczowe znaczenie dla kształtowania przyszłości, w której uczenie się przez całe życie jest integralną częścią rozwoju osobistego i zawodowego. I niech przykład naszego kursu zachęci innych do zastosowania tej koncepcji na wiele innych możliwych sposobów.
Prawa autorskie (c) 2024 Alina Gil, Rafał Głębocki, Urszula Nowacka https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Co młodzi ludzi chcą wiedzieć o seksie i gdzie szukają odpowiedzi? Badanie w kontekście Polski
W badaniu wzięło udział 341 osób w wieku 18–30 lat, które odpowiedziały na następujące pytania: Na jakie pytanie związane z seksualnością ostatnio chciałeś uzyskać odpowiedź? Czy udało Ci się uzyskać odpowiedź na to pytanie? Gdzie próbowałeś znaleźć odpowiedź na swoje pytanie? Sprawdzono także źródła wiedzy o seksualności, które respondenci cenią. Odpowiedzi poddano analizie tematycznej. Analiza odpowiedzi ujawniła pięć głównych tematów obejmujących 39 tematów. Tematyka dotyczyła zdrowia seksualnego (najczęściej poszukiwane odpowiedzi dotyczyły antykoncepcji, fizjologii i anatomii), aktywności seksualnej (najczęstsze pytanie dotyczyło seksu analnego), przyjemności seksualnej (najczęstszy temat dotyczył orgazmu), psychologii i związków (najczęstszy temat dotyczył seksu analnego). Dotyczyła też jakości pożądania i seksu w długotrwałych związkach oraz wiedzy społeczno-kulturowej (dominujący wątek dotyczył tożsamości płciowej i orientacji seksualnej). Najczęstszym źródłem wiedzy jest Internet, głównie media społecznościowe. Wyniki wskazują na duże zapotrzebowanie na edukację – już na poziomie podstawowym – z anatomii, fizjologii i antykoncepcji. Dominują także pytania związane z wpływem pornografii i koniecznością zrozumienia przez respondentów szybkich zmian społecznych, w tym różnorodnych orientacji i tożsamości.
Prawa autorskie (c) 2024 Julia Bilarzewska, Katarzyna Grunt-Mejer, Sara Ladra, Julia Neter , Izabela Marciniak https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Metody aktywizujące w kształtowaniu kompetencji kluczowych uczniów w edukacji włączającej
Kompetencje kluczowe są potrzebne wszystkim do samorealizacji i rozwoju osobistego, uzyskania szans na zatrudnienie, włączenia społecznego i aktywnego obywatelstwa. Rozwój kompetencji kluczowych, ich zasadność oraz świadczenie kształcenia i uczenia się zorientowanego na ich wdrożenie powinny być realizowane poprzez ustanowienie dobrych praktyk w zakresie lepszego wspierania kadry edukacyjnej, a także aktualizacji oceny metod i narzędzi oraz wprowadzanie nowych i innowacyjnych form nauczania i uczenia się. Zadaniem nauczycieli edukacji włączającej jest stworzenie takiego środowiska uczenia się, aby kompetencje kluczowe mogły być rozwijane odpowiednio do wieku rozwojowego uczniów. Stosowanie metod aktywizujących jest zatem naczelną zasadą programu nauczania-uczenia się uczniów z niepełnosprawnościami i pełnosprawnych. Stosowane metody powinny uwzględniać indywidualne potrzeby i możliwości uczniów, co w przypadku często bardzo zróżnicowanej klasy włączającej może okazać się dużym wyzwaniem, zwłaszcza że poza dostosowywaniem wymagań edukacyjnych, nauczyciel musi stale uwzględniać stopień, zakres i możliwości wdrożenia kompetencji kluczowych.
Prawa autorskie (c) 2024 Magdalena Wójcik https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Dynamizm charakteru jako narzędzie wspierające nauczycieli w zróżnicowanych środowiskach edukacyjnych. Zastosowanie teorii Mazura w edukacji inkluzyjnej
Niniejsza publikacja omawia teorię Cybernetyka charakteru Mariana Mazura w kontekście jej zastosowania w edukacji inkluzyjnej oraz w zarządzaniu różnorodnością w klasach szkolnych. Współczesna edukacja stoi przed wyzwaniami wynikającymi z rosnącej różnorodności uczniów, co wymaga adaptacji metod nauczania do indywidualnych potrzeb uczniów o różnych predyspozycjach i stylach uczenia się. Teoria Mazura, oparta na analizie dynamizmu charakteru, oferuje nauczycielom narzędzie umożliwiające lepsze zrozumienie wewnętrznych mechanizmów decyzyjnych uczniów, co może wspomóc bardziej skuteczne zarządzanie zróżnicowanymi grupami. W pracy przedstawiono również wyniki badań empirycznych, przeprowadzonych w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Badania te wykazały, że profilowanie dynamizmu charakteru jest bardziej zasadne niż nadawanie indywidualnej kategorii charakteru, w kontekście dostosowywania procesów dydaktycznych do indywidualnych predyspozycji uczniów.
Prawa autorskie (c) 2024 Izabela Ziębacz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Interaktywne metody nauczania wspierające różnorodność oraz edukacyjną i społeczną integrację uczniów
Prezentowane badanie wspiera różnorodność oraz integrację edukacyjną i społeczną, analizuje wpływ metod interaktywnych na grupę uczniów w akcie dydaktycznym, a także zmiany zachodzące u uczniów w procesie uczenia się. Zastosowaną metodą badawczą był wywiad częściowo ustrukturyzowany. Próba uczestników składała się z 25 uczniów szkół średnich. Wyniki badania dostarczają informacji na temat efektów edukacyjnych i społecznych doświadczanych przez uczniów w wyniku włączenia metod interaktywnych na lekcji. W szczególności wolność wypowiedzi i działania, świadomość, że każda osoba jest wyjątkowa, fakt, że ludzka różnorodność jest absolutnie naturalna, to korzyści, które towarzyszą obecności metod interaktywnych. Z pewnością poczucie przynależności do grupy, poczucie integracji edukacyjnej i społecznej, zwiększona spójność grupy uczniów, wzrost pewności siebie i wiary we własny potencjał są wynikiem pracy zespołowej, zachęcania do swobodnej ekspresji i dialogu, które są charakterystycznymi cechami metod interaktywnych. Proces uczenia się również ulega istotnym zmianom, a metody interaktywne mają pozytywny wpływ na zrozumienie nowych informacji i motywację. Zachęcanie do swobodnej, otwartej ekspresji wpływa na zwiększanie zainteresowania nauką. Podsumowując, różnorodność, a także edukacyjna i społeczna integracja uczniów szkół średnich, są skutecznie wspierane przez optymalne wykorzystanie interaktywnych metod nauczania.
Prawa autorskie (c) 2024 Ramona Elena Tutunaru https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Formy współdziałania szkoły podstawowej z rodziną ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w edukacji inkluzyjnej
Kształcenie inkluzyjne, obok integracyjnego i specjalnego, jest jedną z form kształcenia uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, które w Polsce może być wydane ze względu na niektóre rodzaje dysfunkcji rozwojowych. Zakłada ono edukację uczniów w szkołach ogólnodostępnych, przy jak najmniejszym repertuarze specjalnych oddziaływań. W procesie edukacyjno-terepeutycznym tej grupy uczniów istotną rolę odgrywają ich rodzice, dlatego też nieodzowne jest współdziałanie szkoły z rodziną ucznia. W przedłożonym artykule poruszone zostało zagadnienie współdziałania szkoły podstawowej z rodziną ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Zaprezentowane badania dotyczyły form współdziałania zbiorowego. Wyniki badań wskazują, że rodzice uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w sposób mało zaangażowany włączają się we współdziałanie ze szkołą w formach zbiorowych. Jednym z głównych zagadnień eksponujących w prezentowanych wynikach badań jest pedagogizacja rodziców jako jedna z form współdziałania.
Prawa autorskie (c) 2024 Katarzyna Wójcik https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Różnorodność w podejściu edukacyjnym: mentoring jako narzędzie wspierające uczniów z diagnozą dysleksji i zagrożenia niedostosowaniem społecznym
Współczesny system edukacyjny staje przed wyzwaniem sprostania potrzebom uczniów z dysleksją i ryzykiem niedostosowania społecznego. Tacy uczniowie często napotykają na trudności w nauce, co prowadzi do obniżonej samooceny, wycofania z życia szkolnego i problemów z adaptacją społeczną. Mentoring, oparty na indywidualnych relacjach, stanowi obiecujące narzędzie wsparcia, pomagając w przezwyciężaniu barier edukacyjnych, rozwoju kompetencji społecznych i lepszym zrozumieniu emocji. Celem artykułu jest ukazanie znaczenia mentoringu jako formy wsparcia dla uczniów z dysleksją i ryzkiem zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Mentoring wspomaga budowanie pozytywnej samooceny, rozwój umiejętności interpersonalnych oraz radzenie sobie z wyzwaniami emocjonalnymi, co jest kluczowe dla młodzieży zagrożonej społecznym wykluczeniem. Przykłady programów wskazują na pozytywny wpływ mentoringu na wyniki edukacyjne, integrację społeczną i redukcję problemów emocjonalnych. Badania potwierdzają, że długotrwałe relacje mentoringowe przynoszą trwałe korzyści, takie jak lepsza motywacja, wyższa samoocena i lepsze funkcjonowanie społeczne.
uczeń z ryzyka zagrożenia niedostosowania społecznego
Prawa autorskie (c) 2024 Izabella Kucharczyk https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Znaczenie zajęć wyrównawczych w rozwoju umiejętności czytania i pisania u uczniów szkół podstawowych ze środowisk defaworyzowanych
Wyniki badania PISA z 2022 r. wskazują na wysoki poziom analfabetyzmu funkcjonalnego wśród rumuńskich uczniów: 42% rumuńskich uczniów nie osiągnęło drugiego poziomu umiejętności czytania i pisania w testach umiejętności czytania i pisania. (OECD, 2023) Badania zidentyfikowane w literaturze wskazują na ogromne znaczenie pojawiających się umiejętności czytania i pisania dla przyszłych osiągnięć uczniów w procesie edukacyjnym, zwłaszcza dla uczniów o niskim statusie społeczno-ekonomicznym. Aby nauczyciel mógł ułatwić rozwój tych kompetencji, konieczne jest zastosowanie odpowiednich metod i strategii dostosowanych do specyfiki uczniów. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, w niniejszym badaniu postanowiliśmy zbadać wpływ interwencji ukierunkowanej na rozwijające się umiejętności czytania i pisania na uczniów pierwszej klasy pochodzących ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym. Badanie ma charakter ilościowego quasi-eksperymentu. Próba badawcza składała się z 15 pierwszoklasistów z defaworyzowanych środowisk społeczno-ekonomicznych, z których część była dwujęzyczna i nie uczęszczała do przedszkola. Broszura oceny umiejętności czytania i pisania została wykorzystana jako instrument do gromadzenia danych, wykorzystany jako test wstępny i test końcowy. Pomiędzy dwoma testami odbywały się zajęcia dydaktyczne, podczas których badacze pracowali z każdym uczestnikiem, w sposób zindywidualizowany, nad wszystkimi kluczowymi aspektami pojawiających się umiejętności czytania i pisania. Wyniki tego badania pokazują, że uczniowie, którzy uczestniczyli w zajęciach wyrównawczych mających na celu kształtowanie umiejętności czytania i pisania, wykazali pod koniec interwencji poprawę kompetencji w zakresie czytania i pisania we wszystkich wymiarach określonych w zastosowanym narzędziu.
defaworyzowane środowiska społeczno-ekonomiczne
Prawa autorskie (c) 2024 Cosmina Simona Lungoci, Flavia Bianca Barboni , Mihaela Mihalache, Maria Vâlsan https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Moda adaptacyjna. Odzież jako narzędzie inkluzji osób z niepełnosprawnościami
Artykuł, oparty na literaturze przedmiotu i przykładach zaczerpniętych z praktyki projektowej, ma na celu przybliżenie - niemal nieobecnej w polskim dyskursie popularnonaukowym i powszechnej praktyce krawieckiej - idei mody adaptacyjnej. Analizując jej potencjał w kontekście inkluzji, pokazuje, że może ona odgrywać kluczową rolę w integracji osób z niepełnosprawnościami, dając im szansę na pełniejsze uczestnictwo w życiu społecznym. Według danych WHO, ponad miliard osób na świecie żyje z różnego rodzajami niepełnosprawnościami, a mimo to, standardowy rynek mody koncentruje się głównie na potrzebach „typowych” sylwetek, marginalizując osoby o specyficznych wymaganiach. Brak dostosowanych ubrań może prowadzić do poczucia wykluczenia społecznego oraz obniżenia samooceny, co ogranicza aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym. Moda adaptacyjna odpowiada na te wyzwania, oferując ubrania, które są jednocześnie funkcjonalne, estetyczne i wygodne, a przy tym umożliwiają użytkownikom samodzielne ubieranie się (odpinanie/zapinanie, zdejmowanie/zakładanie).
Prawa autorskie (c) 2024 Kalina Kukiełko https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
„Dom - szkoła dla wszystkich”. Transkulturowa tożsamość w edukacji szansą na formowanie szkolny społeczności transkulturowych
W ostatnich latach Europa i świat zmieniły swoje oblicze polityczne, ekonomiczne i społeczno-kulturowe. Ruchy migracyjne spowodowane wieloma czynnikami m.in. SARS COV-2 czy atakiem Rosji na Ukrainę, zdestabilizowały system struktur społeczeństw w przestrzeni makro i mikro, w tym grup i różnych społeczności. Jednocześnie postępująca cyfryzacja doprowadziła do łatwego i szybkiego zacierania granic pomiędzy kulturami reprezentowanymi w środowisku domowym i szkolnym dzieci oraz młodzieży. W perspektywie tych przemian z jednej strony wzrosło zagrożenie marginalizacją uczniów identyfikujących się z różnymi kulturami, wykorzystywaniem do tej pory panujących stereotypów powodujących wykluczenie ze względu na odmienność etniczną, narodową, religijną. Z drugiej strony otworzyła się droga do formowania społeczeństw, w tym grup i społeczności transkulturowych, umożliwiających pogodzenie się z dynamicznością kultur oraz konstruowanie nowych struktur transkulturowych pozbawionych wszelkich antagonizmów. Prezentowany artykuł jest próbą rozważań teoretycznych nad istotą kształtowania wśród dzieci i młodzieży tożsamości transkulturowej, wprowadzanej w szkole za pośrednictwem edukacji na rzecz transkulturowości, a prowadzącej do tworzenia szkolnej społeczności transkulturowej – otwartej, zapewniającej bezpieczeństwo wszelkim odmiennościom i nastawionej na tworzenie nowych powiązań. W rozważaniach tych tożsamość transkulturowa została uznana za „szansę” na nowe zadania szkoły ukierunkowane na zapewnienie funkcjonowania uczniom w różnorodnej kulturowo, otwartej, niemarginalizującej szkolnej społeczności transkulturowej.
Prawa autorskie (c) 2024 Kinga Lisowska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Środowisko edukacyjne w percepcji uczniów – jak jest i jak powinno być
Środowisko szkolne jest najczęściej analizowane z punktu widzenia dorosłych. Niniejsze badanie ukazuje różne aspekty życia szkolnego z perspektywy uczniów w ujęciu aktualnym i preferowanym (pominięto percepcję nauczycieli), którzy stykają się z różnymi sytuacjami występującymi w środowisku szkolnym. Badanie przeprowadzono wśród 1195 uczniów uczęszczających do szkoły podstawowej – od 4 do 8 klasy. Narzędziem badawczym był kwestionariusz TROFLEI (Technology-Rich Outcomes-Focused Learning Environment Inventory). Badanie pozwoliło na identyfikację tych aspektów szkolnej codzienności, które są dla uczniów najważniejsze. Wyniki badania sugerują zmianę metod i stylów nauczania w polskiej szkole, a także odejście od schematycznego podejścia, zwrócenie uwagi na rozwój osobisty ucznia i relacje interpersonalne między uczniami oraz między uczniami a nauczycielami. Wszystko to stanowi niezbędny warunek tworzenia przyjaznej atmosfery w szkole i warunkuje pomyślną realizację jej funkcji.
Prawa autorskie (c) 2024 Beata Jakimiuk https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Antoni Kępiński - człowiek, filozof, lekarz. Biograficzne impresje i inspiracje dla pedagogicznego działania
Celem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja podstaw koncepcji terapeutycznej Antoniego Kępińskiego, jednego z najwybitniejszych polskich lekarzy psychiatrów wraz z rozważeniem możliwości odniesienia głównych założeń psychiatrii aksjologicznej, a także podstaw fenomenologicznych i egzystencjalnych leżących u podłoża jego sposobu postrzegania relacji z pacjentem, do bardziej ogólnych, pedagogicznych relacji w procesie wychowania. W tym celu poddano analizie kluczowe wydarzenia (punkty zwrotne) w biografii psychiatry, a także inspiracje teoretyczne stanowiące źródło refleksji i przemyśleń oraz późniejszego rozwijania koncepcji zdrowia psychicznego, choroby i dobrostanu jednostki. Następnie podjęto namysł nad tym, które z nich współcześnie mogą stanowić inspiracje dla pedagogicznego myślenia i działania.
Prawa autorskie (c) 2024 Magda Karkowska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Zagrożenia młodzieży wynikające z użytkowania Internetu. Refleksja na przykładzie dwóch szkół ponadpodstawowych: w Pszczynie i w Czeskim Cieszynie
Internet w obecnych czasach ma nieskończenie wiele możliwości. Używany jest praktycznie w każdej działalności człowieka. Celem niniejszego artykułu nie jest demonizowanie Internetu, ale zbadanie różnych wymiarów funkcjonowania młodzieży w wirtualnym świecie. Celem jest również określenie, z jakimi negatywnymi skutkami spotykają się uczniowie i jakie pozytywne zjawiska wynikają z korzystania z tej technologii. Pierwsza część stanowić będzie prezentację najważniejszych wiadomości z zakresu nowych mediów, a w szczególności charakterystykę Internetu. Poruszona zostanie problematyka związana z różnymi aspektami korzystania z Internetu – począwszy od psychologicznych mechanizmów użytkowania sieci przez młodzież, poprzez edukację medialną oraz zagrożenia wynikające z różnego rodzaju działalności w sieci, na społeczno-praktycznych zjawiskach zachodzących w cyfrowym świecie kończąc. Wiedza pozyskana dzięki części teoretycznej stanowić będzie bazę dla przeprowadzenia badań empirycznych. Celem badań będzie określenie, jakie znaczenie w życiu młodzieży w wieku ponadpodstawowym ma korzystanie z komputera i Internetu. Omówione wyniki tychże badań, wraz z ich opracowaniem oraz przedstawieniem sposobów przeciwdziałania zagrożeniom oraz metod pozytywnego wykorzystania Internetu, może stanowić wartościowe źródło wiedzy przydatnej zarówno w pracy pedagogicznej osób związanych z oświatą, jak i użytecznej dla rodziców, gdyż to oni w największym stopniu odpowiadają za edukację swoich dzieci w zakresie użytkowania mediów.
Prawa autorskie (c) 2024 Natalia Ruman https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Poczucie płci psychologicznej uczniów szkół ponadpodstawowych
Płeć psychologiczna jest jednym z ważnych determinantów ludzkiego postępowania, związanym w istotny sposób z przemianami społeczno-kulturowymi. Jej zgodność bądź nie z płcią biologiczną odgrywa istotną rolę w procesie rozwoju tożsamości oraz prawidłowej adaptacji społecznej dorastających. Celem przeprowadzonych badań było określenie współczesnych typów płci psychologicznej młodzieży w późnej fazie adolescencji. Grupę badawczą stanowiło łącznie 847 uczniów szkół ponadpodstawowych. Zastosowano Inwentarz Płci Psychologicznej IPP Kuczyńskiej. Postawiono pytania badawcze dotyczące głównych typów płci psychologicznej w grupie respondentów ogółem oraz z uwagi na oddziaływanie zmiennych socjodemograficznych takich jak: płeć, wiek, struktura i status ekonomiczny rodziny oraz typ szkoły ponadpodstawowej. Wyniki badań wykazały, iż dominującym typem płci psychologicznej badanej młodzieży jest typ androgyniczny. W ramach przyjętych zmiennych socjodemograficznych jej moderatorem okazały się zmienne takie jak status ekonomiczny rodziny oraz typ szkoły ponadpodstawowej. Ponadto zauważono, że chłopcy w porównaniu z dziewczętami doświadczają większego kryzysu w identyfikacji płci psychologicznej zgodnej z płcią biologiczną.
Prawa autorskie (c) 2024 Katarzyna Nowak https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
My Very Special Book - Projekt biblioterapeutyczny w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Propozycja aplikacyjna
Głównym celem artykułu jest przedstawienie projektu edukacyjnego: My Very Special Book opartego na metodzie biblioterapii oraz zilustrowanie rozwoju kompetencji społecznych u uczniów ze specjalnymi potrzebami podczas zajęć rewalidacyjnych opartych na tym pomyśle. W artykule omówiono proces tworzenia opowiadania terapeutycznego z uczniami klasy szóstej szkoły integracyjnej w oparciu o projekt My Very Special Book realizowany w ramach grantu Wydawnictwa „Nowa Era” w konkursie Projektanci Edukacji. Analizie poddano podstawy teoretyczne, przebieg, założenia i sposób prowadzenia zajęć rewalidacyjnych, których celem było podniesienie kompetencji emocjonalnych i społecznych. Projekt polegał na stworzeniu z uczniami opowieści terapeutycznej o ich aktualnych trudnościach i problemach. Odbiorcami projektu są uczniowie ze specjalnymi potrzebami, trudnościami w funkcjonowaniu społecznym, chorobami przewlekłymi i niską samooceną.
Prawa autorskie (c) 2024 Amelia Walotek https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Pomoc doradcy zawodowego w wyborze technikum w opinii rodziców
W artykule przedstawiono wyniki badań własnych, których celem było rozpoznanie, jak rodzice postrzegają pomoc doradców zawodowych w wyborze szkoły ponadpodstawowej oraz w jakim stopniu w procesie decyzyjnym uwzględniane są prognozy rynku pracy. Wyniki badań korespondują z ujęciem przedstawionym z perspektywy ich dzieci opublikowanym w artykule „Pomoc doradcy zawodowego uczniom w wyborze szkoły ponadpodstawowej oraz zawodu poszukiwanego na rynku pracy” (Pardej, 2024a). W badaniach jakościowych wykorzystano metodę wywiadu. Analizę materiału badawczego przeprowadzono z wykorzystaniem programu MAXQDA 2022. Próbę badaną stanowili rodzice uczniów klas pierwszych warszawskich techników kształcących się w zawodach przyszłości N=53 (Monitor Polski, D.U. 2023, poz. 145). W sprawie wyboru szkoły ponadpodstawowej i zawodu rodzice i ich dzieci korzystają najczęściej z usług doradcy zawodowego w szkole podstawowej (40 zakodowanych segmentów). W wielu rodzinach jednak proces decyzyjny odbywa się bez konsultacji z doradcą zawodowym (28 zakodowanych segmentów). Według rodziców ich dzieci chętniej korzystają z pomocy doradcy zawodowego w szkole niż w poradni psychologiczno-pedagogicznej z uwagi na długotrwały kontakt, którego następstwem jest otwartość dziecka na współpracę. Rodzice zauważają wiele obszarów wymagających poprawy odnośnie do kompetencji doradcy zawodowego oraz prowadzonych przez niego lekcji. Rodzice posiadają (zazwyczaj powszechną) wiedzę na temat rynku pracy i pożądanych zawodów (30 zakodowanych segmentów). Jeśli podejmują się czynności sprawdzania prognoz rynku pracy, to najczęściej robią to razem z dziećmi (12 zakodowanych segmentów) lub razem rezygnują z tej czynności (23 zakodowane segmenty); natomiast sporadycznie czynią to w pojedynkę (dzieci albo rodzice).
Prawa autorskie (c) 2024 Katarzyna Pardej https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Organizacja zróżnicowanego nauczania w warunkach edukacji inkluzyjnej
Artykuł jest próbą zdefiniowania istoty nauczania inkluzyjnego oraz wskazania konieczności jego implementowania do szkół jako odpowiedzi na potrzebę budowania społeczeństwa otwartego. W artykule zarysowano szkic historyczny założeń nauczania inkluzyjnego, które stały się jednym z fundamentów jego skrystalizowania. Określono w nim problem zróżnicowanego nauczania w klasie inkluzyjnej, gdzie nacisk położony jest na znaczenie tworzenia odpowiedniego środowiska edukacyjnego, organizacji procesu nauczania, modyfikacji programów w celu osiągnięcia sukcesu edukacyjnego przez dzieci z różnymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Nie bez znaczenia wydaje się także podjęta próba określenia istoty oceniania uczniów w przyjętej koncepcji nauczania zróżnicowanego, dającej nauczycielom spersonalizowaną informację o postępach edukacyjnych swoich uczniów i umożliwiającą bieżącą zmianę strategii ich nauczania w celu większego stymulowania samodzielności uczniów podczas zdobywania wiedzy, umiejętności i kompetencji.
Prawa autorskie (c) 2024 Marcin Białas, Ałła Wasyluk https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Foreword of the Editor: Fundamentals of Education. Equal opportunities for all or fair chances to all in education
Prawa autorskie (c) 2024 Podstawy Edukacji https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl
(Re)Centralisation of education governance in Hungary: its causes, declared goals, motives and some potential hidden goals
Po utworzeniu na Węgrzech w 1990 r. gmin (samorządów lokalnych) i władz na szczeblu powiatów, do końca 2012 r. te wybrane organy prowadziły, zarządzały i finansowały edukację publiczną, przy wsparciu finansowym rządu centralnego. W tym zdecentralizowanym systemie różnice w zamożności i dochodach gmin doprowadziły do znacznych nierówności w finansowaniu i wynikach szkół, a także w osiągnięciach w nauce dzieci do nich uczęszczających. Objęty w 2010 roku rząd koalicji FIDESZ-KDNP radykalnie scentralizował system zarządzania i finansowania szkół, twierdząc, że rozwiąże to problemy systemu. W oparciu o duży zbiór wywiadów badawczych i wyniki wcześniejszych badań w naszym artykule analizujemy deklarowane cele i motywy tej reformy. Z naszych wywiadów wysuwa się wniosek, że zapewnienie każdemu dziecku równych szans w edukacji wydaje się być nadrzędnym celem centralizacji, ale istnieją jeszcze trzy inne, w tym stworzenie bardziej wydajnego i opłacalnego systemu zarządzania instytucjonalnego. Jednak pewne cechy wyboru tych celów oraz pozornie całkowity brak monitorowania ich realizacji, w połączeniu z faktem, że niezależne badania wykazały już, że centralizacja nie była w stanie osiągnąć swojego głównego deklarowanego założenia, mogą uzasadniać twierdzenie, że służyło to jedynie jako przykrywka lub pretekst i prawdopodobnie istnieje ukryty program, który dla rządu jest ważniejszy niż publicznie deklarowane cele. Próbowaliśmy znaleźć możliwe realne motywy i ukryte cele na podstawie wywiadów z byłymi politykami, badaczami edukacji, doradcami i dyrektorami szkół. Chociaż istnienia takich celów nie da się precyzyjnie udowodnić, znaleźliśmy kilka okoliczności, które mogą je uzasadniać.
Immersing oneself in the world of Rock to act. Implications for educational practice
Artykuł wpisuje się w obszar badań nad edukacyjnymi kontekstami kultury popularnej. Jest głosem w dyskusji koncentrującej się wokół możliwych sposobów wykorzystania rockowych utworów w edukacji formalnej, w tym w edukacji akademickiej na kierunku pedagogika, wokół interpretatywnego uczestnictwa w kulturze. Prezentowane w niniejszym artykule wyniki badań własnych (ich fragment) pokazują, że refleksyjne zanurzanie się w rockowy świat, edukowanie przez utwory rockowe inspiruje do różnego rodzaju działań ukierowanych na samorozwój, sprzyja rozwijaniu, potrzebnych w zmieniającym się świecie, kompetencji, m.in. formułowania i wyrażania własnych myśli, przekonań, krytycznego myślenia czy konstruktywnego dialogu, przedstawiania i rozumienia różnych punktów widzenia, jak również doceniania znaczenia twórczego wyrażania myśli, doświadczeń i uczuć za pomocą różnorodnych środków przekazu, w tym muzyki, sztuk teatralnych i wizualnych oraz literatury.
A highly sensitive child – a challenge for parents and teachers – a case study
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie charakterystyki dziecka o cechach wysokiej wrażliwości (DWW) oraz jego zachowania i funkcjonowania w różnych obszarach życia codziennego. Ponadto w artykule została zaprezentowana analiza indywidualnego przypadku siedmioletniego dziecka wysoko wrażliwego oraz nauczyciela-wychowawcy z trzydziestoletnim doświadczeniem w obserwacjach dzieci w przedszkolu i w trakcie wczesnej edukacji. Badania zostały pogłębione o wynik badań ankietowych przeprowadzonych wśród rodziców i nauczycieli, które posłużyły do odpowiedzi na pytanie: Jak dziecko o wysokiej wrażliwości radzi sobie i funkcjonuje w środowisku domowym oraz przedszkolnym i jakie istnieją sposoby wspierania jego rozwoju w tych kontekstach? Analizę zebranego materiału wykorzystano do zaproponowania metod pracy z dzieckiem wysoce wrażliwym z uwzględnieniem rangi współpracy pedagogów i opiekunów służących wsparciu takiego dziecka.
Equal Opportunities for Everyone in the Context of Teacher Competence in Academic Remote Education in the Times of Coronavirus
W artykule podjęto problematykę kompetencji dydaktycznych w ramach kształcenia na odległość na poziomie akademickim w kontekście równych szans. W tej perspektywie tekst ukazuje sukcesy i trudności wynikające z nauczania na odległość zarówno wśród nauczycieli, jak i uczniów. W artykule przedstawiono wyniki badania przeprowadzonego na próbie nauczycieli akademickich po pierwszym semestrze obowiązkowego kształcenia na odległość w dobie koronawirusa. Badanie dotyczyło oceny ich kompetencji niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesu kształcenia akademickiego na odległość. Jego celem była także diagnoza przyczyn sukcesów i niepowodzeń w procesie kształcenia zdalnego w powiązaniu z problematyką kompetencji dydaktycznych nauczycieli akademickich. Tekst stanowi również wstęp do pogłębionych i rozszerzonych badań empirycznych na ten temat w przyszłości, oferując czytelnikowi dyskusję o znaczeniu teoretycznym i praktycznym. Pokazując implikacje dostrzeżone w badaniu, otwiera nowe ścieżki pracy zdalnej ze studentami oraz nowe działania mające na celu doskonalenie umiejętności dydaktycznych nauczycieli akademickich. Systematyczne wnioski i przemyślenia mogą okazać się niezwykle przydatne nauczycielom akademickim w kolejnych latach kształcenia na odległość.
wyrównywanie szans w kształceniu na odległość
sukcesy i trudności kształcenia zdalnego