Czytanie Dwudziestolecia
type: channel
description: Numer ISSN: 2956-7092 Strona internetowa czasopisma: http://www.cd.whum.ujd.edu.pl/ Tytuł czasopisma wyznacza jego formułę i zarazem zakres tematyczny: pragniemy, by teksty publikowane w „Czytaniu Dwudziestolecia" dotyczyły zjawisk literackich i kulturowych związanych problemowo z Dwudziestoleciem międzywojennym. Profil czasopisma wyznaczają badania literaturoznawcze zogniskowane wokół Dwudziestolecia międzywojennego rozumianego szeroko jako formacja kulturowa, zatem mogące być przedmiotem wielokierunkowej refleksji, która obejmowałaby zagadnienia między innymi takie, jak: - twórczość Dwudziestolecia ukazana na tle przemian historycznoliterackich, w kontekście historii, filozofii, socjologii, geopolityki, sztuk pięknych, itp.; - odczytania twórczości uznanych pisarzy Dwudziestolecia w nowych kontekstach i przy użyciu nowoczesnych metodologii; - pogłębiona lektura kontekstowa pojedynczych utworów; - interpretacje tekstów mało znanych, zapoznanych, pomijanych w dyskursie historycznoliterackim a zasługujących na uwagę; - specyfika gatunkowa i rodzajowa twórczości Dwudziestolecia, transformacje i eksperymenty literackie, indywidualności twórcze; - dyskurs pamięci oraz literatura dokumentu osobistego (twórcy, aspekty genologiczne, rękopisy, archiwalia); - kultura literacka i status pisarza w Dwudziestoleciu, różnorodne aspekty życia literackiego, teatralnego, filmowego, muzycznego lat 1918-1939 oraz jego animatorzy; - recepcja twórczości międzywojennej w literaturze współczesnej, także poza granicami Polski; - kultura masowa Dwudziestolecia; - badania porównawcze obejmujące wpływy literackie, postrzegane w kontekście literatury europejskiej i światowej.
publisher: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie
language: pl
publication name: Czytanie Dwudziestolecia
issn: 2956-7092
copyright: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
items: Autorski przegląd wydawniczy
items: Sprawozdanie z konferencji naukowej Uprawianie kultury. Wokół dziedzictwa Pawła Hertza (1918-2001)
items: Sprawozdanie z realizacji projektu Alternatywa dla Awangardy
items: Sprawozdanie z Międzynarodowej Konferencji Naukowej Granice wolności. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska: życie, twórczość, recepcja
items: Doświadczenie wojennej traumy w poezji dwudziestolecia międzywojennego
items: "Dawno rozpoczęta rozmowa". Wywiad z Wojciechem Kassem, dyrektorem Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Praniu
items: Piękno i entuzjazm. Tadeusza Zielińskiego (1859 – 1944) rozważania o roli jednostki w dziejach Grecji starożytnej
items: Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej (Nie)rozważne i (nie)romantyczne. O kobietach XIX wieku
items: Kwadryga jako ugrupowanie literackie
items: Władysław Sebyła i Lucjan Szenwald wobec metafizycznej pustki
items: Romantyczne noce Lechonia
items: Wieczorny Karakuliambro – nieznane utwory Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego z „Wieczora Warszawskiego"
items: Domy pisarzy i artystów: „krakowski dworek” i „górecki dwór” Kossaków
items: Przygoda w nieznanym kraju w świetle O powieści Anieli Gruszeckiej. Praktyka powieściopisarska a teoretyczne założenia pisarki
items: Polesie i Poleszucy według Antoniego Ferdynanda Ossendowskiego
items: Utopie agrarne w twórczości Marii Rodziewiczówny
items: Sukces i sława, czyli wizerunek kobiety na łamach czasopisma „Bluszcz” w latach 1926-1930
items: Wkład społeczności żydowskiej w życie kulturalne Częstochowy w okresie dwudziestolecia międzywojennego
items: Tuwim i alternatywa. O współczesnych muzycznych adaptacjach poezji skamandryty
items: Dni wstydu i hańby. Zabójstwo prezydenta Gabriela Narutowicza w poezji międzywojennej
items: Przyczynek do dziejów teatru w Dwudziestoleciu Międzywojennym. Kilka słów o Domu kobiet Zofii Nałkowskiej raz jeszcze
items: Odwołania do treści religijnych w wybranych utworach okresu międzywojennego Ewy Szelburg-Zarembiny
items: Ironia, koniec świata i władza. O „Zbrodni z premedytacją" Witolda Gombrowicza
items: Rodzinny habitus w twórczości Zofii Rogoszówny
items: Nagrody literackie Polskiej Akademii Literatury– stan i plan badań
items: Temat kresowy w Dwudziestoleciu i jego modelowe reprezentacje

Autorski przegląd wydawniczy
type: item
subject: Autorski przegląd wydawniczy
  topic: section
creator: Konrad Ludwicki
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Konrad Ludwicki https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Sprawozdanie z konferencji naukowej Uprawianie kultury. Wokół dziedzictwa Pawła Hertza (1918-2001)
type: item
description: Konferencja Uprawianie kultury. Wokół dziedzictwa Pawła Hertza (1918–2001), zorganizowana 23–24 września 2025 roku na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie, zgromadziła badaczy reprezentujących różne ośrodki badawcze. Celem spotkania było ponowne odczytanie wieloaspektowego dorobku Pawła Hertza – poety, tłumacza, edytora i eseisty, jednej z kluczowych postaci polskiej humanistyki XX wieku. Referaty dotyczyły m.in. liryki Hertza, jego refleksji o muzyce, praktyk edytorskich, relacji z tradycją romantyczną, podróżopisarstwa oraz związków z kulturą żydowską i włoską. Uczestnicy konferencji podkreślili interdyscyplinarny charakter twórczości autora Sedanu oraz konieczność dalszych, pogłębionych badań nad jego spuścizną.
subject: Sprawozdania
  topic: section
subject: Paweł Hertz, konferencja naukowa, sprawozdanie
  topic: keywords
creator: Ines Załęska-Olszewska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Ines Załęska-Olszewska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Sprawozdanie z realizacji projektu Alternatywa dla Awangardy
type: item
subject: Sprawozdania
  topic: section
subject: Dwudziestolecie międzywojenne
  topic: keywords
subject: muzyczność
  topic: keywords
subject: piosenka
  topic: keywords
creator: Adam Regiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Adam Regiewicz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Sprawozdanie z Międzynarodowej Konferencji Naukowej Granice wolności. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska: życie, twórczość, recepcja
type: item
subject: Sprawozdania
  topic: section
creator: Jakub Osiński
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Jakub Osiński https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Doświadczenie wojennej traumy w poezji dwudziestolecia międzywojennego
type: item
description: W artykule zwrócono uwagę na temat wojennej traumy obecny w twórczości poetów-żołnierzy, którzy uczestniczyli w I wojnie światowej oraz w walkach o granice odrodzonego państwa. Byli wśród nich między innymi: Witold Hulewicz, Władysław Broniewski, Julian Przyboś, Józef Czechowicz, Józef Wittlin, Józef Aleksander Gałuszka oraz Władysław Sebyła. W powstałych w okresie międzywojennym wierszach, prozie poetyckiej i wspomnieniach zawarto ślady przeżyć osobistych całego pokolenia doświadczonego zniszczeniem, utratą zdrowia i lękiem przed śmiercią. Objawy zaburzeń nerwicowych, o których czytamy w wielu tekstach, były niejednokrotnie wynikiem wewnętrznego konfliktu między instynktownym pragnieniem zachowania własnego istnienia a moralną odpowiedzialnością za życie i los drugiego człowieka. Fizyczne i psychiczne cierpienie, będące skutkiem przeżycia stresu bojowego, prowadziło do chorób i problemów w życiu codziennym. Dlatego też ogólna wymowa utworów, które są przedmiotem artykułu, ma przede wszystkim charakter etyczny i pacyfistyczny. W zakończeniu podkreślono znaczenie kompensacyjnej roli kultury, sztuki i religii.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: PTSD
  topic: keywords
subject: trauma
  topic: keywords
subject: I wojna światowa
  topic: keywords
subject: dwudziestolecie międzywojenne
  topic: keywords
subject: poezja
  topic: keywords
creator: Joanna Kulczyńska-Kruk
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Joanna Kulczyńska-Kruk https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

"Dawno rozpoczęta rozmowa". Wywiad z Wojciechem Kassem, dyrektorem Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Praniu
type: item
description: Należy uzupełnić
subject: Spotkania
  topic: section
creator: Agnieszka Czajkowska
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Prof. dr hab. Agnieszka Czajkowska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Piękno i entuzjazm. Tadeusza Zielińskiego (1859 – 1944) rozważania o roli jednostki w dziejach Grecji starożytnej
type: item
description: Autor artykułu analizuje książkę Grecja niepodległa autorstwa Tadeusza Zielińskiego, stara się ukazać, jak ten wybitny naukowiec i znawca antyku opisał historię Grecji antycznej. Jeśli chodzi o materiał naukowy, to podziwiać można mistrzowską narrację, z jaką uczony potrafił przedstawiać dzieje Hellenów, uwypuklając zawsze to, co najważniejsze i najcharakterystyczniejsze. Rzecz jednak w tym, że o historii greckiej, od wędrówki Dorów aż po czasy Arystotelesa opowiada on w kontekście wielkich twórców kultury. Choć więc książka ma w tym względzie walor dzieła naukowego, to jednak na plan główny wysuwają się opisy wspaniałych postaci i osobowości, a także sugestie wychowawcze i parenetyczne, które nieodmiennie, czy to przedstawiając sylwetkę Homera, czy Sokratesa, czy innych bohaterów, proponuje Zieliński swym czytelnikom. Autor artykułu uważa, tytuł książki celowo nawiązuje do sytuacji Polskiej niepodległej – tej, w której Zieliński zamieszkał na stałe począwszy od roku 1922, zwłaszcza że odrodzony kraj potrzebował ludzi wartościowych, takich, o jakich Zieliński pisał.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Tadeusz Zieliński
  topic: keywords
subject: Grecja antyczna
  topic: keywords
subject: literatura grecka
  topic: keywords
subject: twórcy kultury
  topic: keywords
subject: Rzeczpospolita Polska
  topic: keywords
creator: Robert Zawadzki
rights: Prawa autorskie (c) 2026 robertkzawadzki https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej (Nie)rozważne i (nie)romantyczne. O kobietach XIX wieku
type: item
description: -
subject: Sprawozdania
  topic: section
creator: Anna Lauks
creator: Olga Mielczarek
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Anna Lauks, Olga Mielczarek https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Kwadryga jako ugrupowanie literackie
type: item
description: W artykule opisano Kwadrygę jako ugrupowanie literackie oraz „Kwadrygę'' jako czasopismo literackie. Podjęto próbę określenia składu i charakteru grupy literackiej oraz opisania sposobu zaistnienia kwadrygantów w środowisku artystycznym. Artykuł uzupełnia historię Kwadrygi o wspomnienia członków ugrupowania i osób z nimi związanych.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Kwadryga
  topic: keywords
subject: Druga Awangarda
  topic: keywords
subject: ugrupowanie literackie
  topic: keywords
subject: czasopisma literackie
  topic: keywords
subject: Miesięcznik Literacki
  topic: keywords
creator: Maria Borowczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Magistra https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Władysław Sebyła i Lucjan Szenwald wobec metafizycznej pustki
type: item
description: Tekst jest recenzją książki Magdaleny Amroziewicz Poza krąg Kwadrygi. Światopogląd poetycki Władysława Sebyły i Lucjana Szenwalda, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2023. Wydaje się, że omawiana lektura może przynosić nie tylko naukowe pożytki, lecz przysłużyć się także dydaktyce akademickiej z powodu bogactwa materiałów, przejrzystości i precyzji wykładu. Rozważania, podjęte w książce, wskazują na współczesną nośność poezji Sebyły i Szenwalda – poezji mogącej skutecznie przemawiać do wrażliwości poszukującej, którą dotykają światopoglądowe kryzysy.
subject: Recenzje
  topic: section
subject: Magdalena Amroziewicz
  topic: keywords
subject: Władysław Sebyła
  topic: keywords
subject: Lucjan Szenwald
  topic: keywords
subject: Kwadryga
  topic: keywords
subject: matka
  topic: keywords
subject: ojciec
  topic: keywords
creator: Magdalena Kokoszka
rights: Prawa autorskie (c) 2026 dr https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Romantyczne noce Lechonia
type: item
description: Szkic został poświęcony poezji Jana Lechonia. Autor wskazuje w wierszach skamandryty nawiązania do romantycznego obrazowania nocy. Wskazując na zależności między twórczością poetycką Lechonia a utworami romantyków (głównie tekstami Adama Mickiewicza), autor próbuje sfunkcjonalizować kategorię romantycznej nocy.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Lechoń
  topic: keywords
subject: romantyzm
  topic: keywords
subject: noce romantyczne
  topic: keywords
subject: poezja
  topic: keywords
subject: dwudziestolecie międzywojenne
  topic: keywords
creator: Piotr Pochel
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Pochel https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Wieczorny Karakuliambro – nieznane utwory Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego z „Wieczora Warszawskiego"
type: item
subject: Z archiwum prasowego
  topic: section
creator: Wojciech Rotarski
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Wojciech Rotarski https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Domy pisarzy i artystów: „krakowski dworek” i „górecki dwór” Kossaków
type: item
description: Szkic poświęcony jest domom artystów i pisarzy wywodzących się z rodu Kossaków, zasłużonego dla polskiej kultury od II połowy XIX wieku. Jego protoplastą był Juliusz Kossak, wybitny malarz batalista, który stworzył dla swojej rodziny siedzibę w Krakowie, nazywaną później Kossakówką. Stała się ona ośrodkiem życia rodzinnego, towarzyskiego i kulturalnego, także za czasów, gdy dom zamieszkiwali Wojciech Kossak i jego potomstwo: Maria, Magdalena i Jerzy. W Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim osiadł z rodziną brat Wojciecha – Tadeusz Kossak; stały się one miejscem życia i twórczości Zofii Kossak oraz ośrodkiem spotkań pisarzy. W tekście ukazane zostały powiązania twórców z siedzibami rodzinnymi, panujący w nich styl życia i zwyczaje oraz związki domostw Kossaków z życiem kulturalnym miasta i regionu.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: dom
  topic: keywords
subject: Kossakowie
  topic: keywords
subject: literatura i kultura XX wieku
  topic: keywords
creator: Elżbieta Hurnik
rights: Prawa autorskie (c) 2026 prof. dr hab. https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Przygoda w nieznanym kraju w świetle O powieści Anieli Gruszeckiej. Praktyka powieściopisarska a teoretyczne założenia pisarki
type: item
description: Artykuł ma na celu przedstawienie propozycji nowego ujęcia twórczości Anieli Gruszeckiej. W centrum rozważań postawiono pytanie o sposób realizacji teoretycznych deklaracji dotyczących powieści współczesnej w praktyce powieściopisarskiej autorki. Autor porównuje dwa modelowe teksty Gruszeckiej – reprezentujące z jednej strony twórczość literacką, z drugiej zaś refleksję teoretyczną – Przygodę w nieznanym kraju oraz O powieści, skupiając się na technikach opisu i sposobie prowadzenia narracji personalnej. Za najważniejsze wnioski należy uznać przekonanie o wartości poznawczej dalszych badań porównawczych akcentujących mechanizmy zależności międzydyskursywnych w twórczości Anieli Gruszeckiej, a także podkreślenie wartości jej proto-teoretycznych rozpoznań dla polskiej nauki o literaturze, pomimo braku ich instytucjonalnej przynależności.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Aniela Gruszecka
  topic: keywords
subject: powieść
  topic: keywords
subject: narratologia
  topic: keywords
subject: międzydyskursywność
  topic: keywords
subject: krytyka w dwudziestoleciu
  topic: keywords
subject: techniki opisu powieściowego
  topic: keywords
creator: Maksymilian Odrzywołek
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Maksymilian Odrzywołek https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Polesie i Poleszucy według Antoniego Ferdynanda Ossendowskiego
type: item
description: Artykuł Polesie i Poleszucy według Antoniego Ferdynanda Ossendowskiego. Relacja człowiek – przestrzeń przedstawia sposób ujęcia przestrzeni Polesia i egzystencji Poleszuków jako mieszkańców tego obszaru przez Ossendowskiego – jednego z najpopularniejszych pisarzy dwudziestolecia międzywojennego. Kontekstem rozważań uczyniono zarówno publikacje z okresu międzywojnia, jak i współczesne artykuły i przewodniki po Polesiu. W pracy podkreślono intencje autora Polesia, polegające na wykreowaniu przestrzeni opisywanego obszaru jako terytorium do skolonizowania przez Polaków, pełniącego funkcję naturalnej bariery dla Rosji sowieckiej. Zaprezentowano sposób kreacji przestrzeni Polesia jako podmiotu i absolutu dominującego nad człowiekiem – użytkownikiem tego regionu. Wskazano kilka aspektów życia Poleszuków zdeterminowanych przez środowisko, w jakim egzystują.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: przestrzeń
  topic: keywords
subject: Polesie
  topic: keywords
subject: granica
  topic: keywords
subject: kolonizacja
  topic: keywords
subject: środowisko
  topic: keywords
creator: Agata Ślęzak
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Agata Ślęzak https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Utopie agrarne w twórczości Marii Rodziewiczówny
type: item
description: Artykuł podejmuje zagadnienie utopii agrarnych w twórczości Marii Rodziewiczówny, jednej z najpopularniejszych polskich autorek romansów. Jej długa aktywność zawodowa sytuuje ją na tle trzech epok literackich (pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne). W omawianiu utopii agrarnych autor skupia się na ich trzech komponentach: kreacji przestrzeni, czasu oraz relacji człowiek–natura. W powieściach zaliczanych do nurtu literatury popularnej Rodziewiczówna ukazuje życie na wsi położonej z dala od wielkich ośrodków przemysłowych. Akcja jej utworów rozgrywa się na przełomie XIX i XX wieku, a dzięki zabiegowi mityzacji czytelnik odnosi wrażenie, że ten utopijny świat stanowi dziewiętnastowieczną wersję baśni, w której istotnym komponentem stają się deskrypcje lokalnego świata fauny i flory. Autorka często odwołuje się do podań, legend i mitów, które również wywołują u czytelnika iluzję dawności. W utopiach agrarnych istotna jest konstrukcja czasu. U Rodziewiczówny czas cykliczny łączy się z porządkiem obrzędowo-liturgicznym. Mieszkańcy utopii żyją w harmonii ze światem przyrody, bliska jest im panteistyczna koncepcja natury, nawiązująca do myśli świętego Franciszka z Asyżu. W ostatniej części artykułu autor dostrzega potencjał w „zielonym czytaniu” powieści Rodziewiczówny, która już na przełomie XIX i XX wieku krytykowała hałas i zgiełk życia w wielkich metropoliach (często utożsamianych z degeneracją i demoralizacją) i zalecała zwrot w stronę natury i prostego życia. Pisarka wydaje się prekursorką współczesnej idei slow life.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: utopia agralna
  topic: keywords
subject: natura
  topic: keywords
subject: wieś
  topic: keywords
subject: mityzacja
  topic: keywords
subject: Maria Rodziewiczówna
  topic: keywords
creator: Dariusz Piechota
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Dariusz Piechota https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Sukces i sława, czyli wizerunek kobiety na łamach czasopisma „Bluszcz” w latach 1926-1930
type: item
description: Celem niniejszego artykułu jest próba zbadania, w jaki sposób tygodnik „Bluszcz” w latach 1926–1930 kreował wizerunek kobiety sukcesu oraz jakie role społeczne były w nim promowane. Badanie opiera się na analizie zawartości czasopisma; uwzględniono rozmaite gatunki prasowe: artykuły, sylwetki, wywiady i notatki informacyjne, które dotyczyły osiągnięć kobiet w różnych dziedzinach życia. Wyniki analizy pokazują, że „Bluszcz” prezentował kobiety sukcesu w dwojaki sposób – z jednej strony podkreślano ich osiągnięcia i emancypację, z drugiej zaś nadal propagowano tradycyjne role społeczne. Przedstawione w czasopiśmie wzorce inspirowały czytelniczki, ale jednocześnie odzwierciedlały istniejące bariery społeczno-kulturowe, o czym świadczą między innymi stereotypy. Artykuł wskazuje na rolę prasy kobiecej w kształtowaniu aspiracji i tożsamości kobiet w okresie międzywojennym oraz na złożoność narracji dotyczących kobiecego sukcesu w ówczesnych czasach.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: „Bluszcz”
  topic: keywords
subject: kobieta sukcesu
  topic: keywords
subject: dwudziestolecie międzywojenne
  topic: keywords
subject: prasa kobieca
  topic: keywords
subject: stereotypy
  topic: keywords
creator: Julia Najnigier
rights: Prawa autorskie (c) 2026 Julia Najnigier https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-05-14
publication date: 2026-05-14

Wkład społeczności żydowskiej w życie kulturalne Częstochowy w okresie dwudziestolecia międzywojennego
type: item
description: Częstochowę współcześnie jednoznacznie kojarzy się z Jasną Górą i religią katolicką, tymczasem lokalną społeczność w okresie Dwudziestolecia Międzywojennego w znacznym stopniu stanowili Żydzi. Źródła zgodnie wskazują, że była to przed 1939 rokiem druga pod względem liczebności społeczność. Zamieszkiwali oni zarówno najelegantsze kamienice, jak i te najbiedniejsze, żyli wystawnie i bogato albo zupełnie biednie, część asymilowała się ze społecznością polską, inni pozostawali dla niej zupełnie obojętni – słowem stanowili szeroką i różnorodną grupę społeczną. Co oczywiste, tak liczna wspólnota, wyróżniająca się językiem i religią, doprowadziła do powstania szeregu instytucji zarówno społecznych, jak i kulturalnych, co jednak warte podkreślenia – podejmowane działania i inicjatywy skierowane były do ogółu mieszkańców miasta. W swoim artykule chciałabym przyjrzeć się bliżej wkładowi Żydów w różne sfery kulturalne miasta, nie tylko, by przywołać pamięć o wydarzeniach i osobach minionych, ale także, by pokazać, że Częstochowa to wbrew pozorom miasto nie tylko jednej religii.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Żydzi
  topic: keywords
subject: Częstochowa
  topic: keywords
subject: kultura
  topic: keywords
subject: teatr
  topic: keywords
subject: kino
  topic: keywords
creator: Agnieszka Pobratyn
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Pobratyn https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 181
ending page: 190

Tuwim i alternatywa. O współczesnych muzycznych adaptacjach poezji skamandryty
type: item
description: Artykuł podejmuje zagadnienie obecności i popularności poezjiw obiegu popularnym,a szcze-gólnie na scenie muzyki alternatywnej. Od roku 1970, w którym Czesław Niemen oraz Marek Gre-chuta zaprezentowali nowy sposób interpretacji poezji wielkichklasyków literatury, nie było tak dużego zainteresowania poezją w obiegu muzycznym,jak ma to miejsce na polskiej scenie od 2000 roku. Szczególnie poezja Dwudziestolecia (Tuwim, Broniewski, Gałczyński) stała się źródłem inspi-racji muzycznej. Jedną z przyczyn tej popularności wydaje się wspólny antysystemowy przekaz, łączący awangardę i kontrkulturę. Na przykładzie muzycznych adaptacji poezji Juliana Tuwima, ar-tykuł stara się wskazać miejsca wspólne dla poezji awangardowej i estetyki alternatywnej. Związki te widać w silnym upolitycznieniu przekazu, zaangażowaniu społecznym, ale także w wyczuleniu na słowo, zwrocie ku codzienności i językowi ulicy.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: awangarda
  topic: keywords
subject: kontrkultura
  topic: keywords
subject: alternatywa
  topic: keywords
subject: Julian Tuwim
  topic: keywords
creator: Adam Regiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Adam Regiewicz https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 165
ending page: 180

Dni wstydu i hańby. Zabójstwo prezydenta Gabriela Narutowicza w poezji międzywojennej
type: item
description: Tematem artykułu są poetyckie reprezentacje zamachu na Gabriela Narutowicza, pierwszego Prezydenta RP. Zbrodnia polityczna, która miała miejsce 16 grudnia 1922 roku, była szeroko komentowana w prasie krajowej i światowej. Jej ślady odnaleźć można także w dziełach literackich. Przykładami, które znalazły się w kontekście pamiętnikowym i publicystycznym, są dobrze znane wiersze Antoniego Słonimskiego Na śmierć prezydenta Narutowiczai Juliana Tuwima Pogrzeb prezydenta Narutowicza oraz 15 XII 1922. Wspomnienie, ale także rzadziej przywoływane wiersze:Jana Nepomucena Millera Prezydent na marach, Józefa Wittlina Podzwonne za skazańca, Edwarda Szymańskiego Śmierć Prezydenta, fragmenty Nocy św. Jana Ewangelisty autorstwa Emila Zegadłowicza i wiersz Piłsudski Anatola Sterna. Wiersze te stanowią podstawę badań mających na celu udzielenie odpowiedzi na pytania o motywację ich powstania, a także sposoby ujęcia tematu (po-etyka, treść faktograficzna, ideologiczna i etyczna).
subject: Artykuły
  topic: section
subject: poezja dwudziestolecia międzywojennego (1918–1939)
  topic: keywords
subject: Gabriel Narutowicz
  topic: keywords
subject: 16 grudnia 1922
  topic: keywords
subject: Julian Tuwim
  topic: keywords
subject: Edward Szymański
  topic: keywords
creator: Joanna Kulczyńska-Kruk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 dr https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-06
publication date: 2025-06-06

Przyczynek do dziejów teatru w Dwudziestoleciu Międzywojennym. Kilka słów o Domu kobiet Zofii Nałkowskiej raz jeszcze
type: item
description: Dramat Zofii Nałkowskiej Dom kobiet (1928) okazuje się dziełem niejednoznacznym, wielowarstwowym i złożonym. Premiera sztuki na scenie Teatru Polskiego w 1930 roku stała się ważnym wydarzeniem kulturalnym ówczesnej Polski. Znana z powieści psychologicznych pisarka podjęła się napisania dramatu. Praca nad dramatem, a następnie jego wystawieniem była dla Nałkowskiej dużym wyzwaniem. Dzięki temu poznała świat teatru, którym się zafascynowała. Dom kobiet można (od)czytać różnie, a zatem jako dramat moralny, psychologiczny i refleksyjno-filozoficzny. Jest świadectwem walki pisarki z systemem patriarchalnym i próbą rozliczenia się z relacjami między mężczyzną i kobietą, co Nałkowska zamknęła w formule „złej miłości”. Jednak najważniejsze rozważania w tym dramacie dotyczą względności relacji międzyludzkich. Druga osoba pozostanie na zawsze tajemnicą. Dramat Nałkowskiej należy odczytać przede wszystkim jako „mentalne laboratorium myśli”. Jego wymowa jest głęboko pesymistyczna.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: kobieta
  topic: keywords
subject: Nałkowska
  topic: keywords
subject: mężczyzna
  topic: keywords
subject: śmierć
  topic: keywords
subject: zdrada
  topic: keywords
subject: pamięć
  topic: keywords
subject: relatywizm
  topic: keywords
subject: poznanie
  topic: keywords
subject: eksperyment
  topic: keywords
subject: międzywojnie
  topic: keywords
creator: Maria Jolanta Olszewska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Maria Jolanta Olszewska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 103
ending page: 120

Odwołania do treści religijnych w wybranych utworach okresu międzywojennego Ewy Szelburg-Zarembiny
type: item
description: Prezentowany tekst odwołuje się do najważniejszych utworów z wczesnego okresu twórczości polskiej literatki Ewy Szelburg-Zarembiny, to jest utworów powstałych do czasu II wojny światowej. Wśród przywołanych w artykule dzieł pisarki są zarówno jej wczesne powieści, wybrane opowiadania, jak i niewielkie formy sceniczne. Elementem łączącym prezentowane analizy stała się obecność w tekstach Ewy Szelburg Zarembiny charakterystycznych motywów religijnych i religijno-kulturowych. Wśród owych motywów w kolejnych rozdziałach opisane zostały: formy tradycyjnej polskiej pobożności maryjnej, obrazy chrześcijańskiej symboliki, ludzie Kościoła, literackie opisy popularnych praktyk religijnych oraz motywy tradycji ludowej (w postaci magii, przesądów i zabobonów).
subject: Artykuły
  topic: section
subject: literatura dwudziestolecia międzywojennego
  topic: keywords
subject: tradycje religijne
  topic: keywords
subject: tradycje pobożności ludowej
  topic: keywords
subject: polska pobożność maryjna
  topic: keywords
subject: symbolika chrześcijańska
  topic: keywords
creator: Beata Łukarska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Beata Łukarska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 81
ending page: 101

Ironia, koniec świata i władza. O „Zbrodni z premedytacją" Witolda Gombrowicza
type: item
description: Artykuł Ironia, koniec świata i władza. O „Zbrodni z premedytacją” Witolda Gombrowicza jest interpretacją jednego z przedwojennych opowiadań autora Ferdydurke. Kontekstem odczytania jest kategoria ironii traktowana w porządku historyczno-kulturowym. Destrukcyjno-kreacyjny potencjał tej kategorii komunikacyjnej, z którego Gombrowicz korzysta, pokazuje, na ile podmiot ironiczny zaangażowany jest w polityczność, której celem jest władza i stanowienie zasad w nominalistycznym świecie.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Witold Gombrowicz – interpretacja
  topic: keywords
subject: Ironia
  topic: keywords
subject: Nominalizm
  topic: keywords
subject: władza
  topic: keywords
creator: Marcin Całbecki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Marcin Całbecki https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 69
ending page: 80

Rodzinny habitus w twórczości Zofii Rogoszówny
type: item
description: Obraz domu i rodziny, najczęściej wywodzącej się ze środowiska ziemiańskiego, zajmuje ważne miejsce w twórczości Zofii Rogoszówny. W powieści Dziecinny dwór (1907) pisarka, wykorzystując wspomnienia ze swego dzieciństwa, nakreśliła obraz odchodzącej już do przeszłości kultury ziemiańskiej. Środowisko rodzinne ukazane w jej utworach zwykle daje dziecku poczucie bezpieczeństwa, a habitus ukształtowany w pierwszych latach życia mieści w sobie zbiór fundamentalnych wartości, które pozwalają mierzyć się ze światem. Zgodnie z teorią Pierre’a Bourdieu świat zewnętrzny, zwłaszcza system edukacji uzależnionej od państw zaborczych, stanowi przestrzeń przemocy symbolicznej. Dom pozostaje ostoją ładu moralnego i politycznego, a rodzice mentorami łagodzącymi przemocowe oddziaływanie systemów zewnętrznych. Rogoszówna zdecydowanie zrywa z sielankowym wyobrażeniem dzieciństwa, ukazując je jako etap trudny, bo nieuchronnie powiązany z kształtowaniem nowego habitusu, w którym narzucone wartości nakładają się na prymarny porządek ukształtowany w środowisku rodzinnym.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: literatura dla dzieci
  topic: keywords
subject: habitus
  topic: keywords
subject: Bourdieu
  topic: keywords
subject: Rogoszówna
  topic: keywords
subject: dwór
  topic: keywords
creator: Agnieszka Kwiatkowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Kwiatkowska https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 49
ending page: 67

Nagrody literackie Polskiej Akademii Literatury– stan i plan badań
type: item
description: Artykuł prezentuje plan badań nad nagrodami literackimi przyznawanymi przez Polską Akademię Literatury (PAL) w latach 1935–1939. Akademie i nagrody uznawane są za kluczowe elementy „ekonomii prestiżu” (pojęcie Jamesa Englisha), czyli kolektywnego i upolitycznionego systemu praktyk kulturowych „wytwarzających” sztukę jako „wartość kulturową” w wyniku wielu złożonych transakcji między różnymi aktorami życia społecznego (np. politycy, urzędnicy, pisarze, krytycy literatury, wydawcy, księgarze). PAL regulowała „ekonomię prestiżu” za pomocą nagród jako „mierników wartości literackiej” na kilka sposobów, m.in. tworzyła kanon najwybitniejszych pisarzy przez sam fakt swojego istnienia, ogłaszała i przyznawała nagrody literackie (samodzielnie lub z innymi instytucjami), a jej członkowie wspierali tworzenie innych nagród literackich i zasiadali w ich jury. Wyniki badań nad tymi sposobami regulowania „ekonomii prestiżu” przez PAL pozwolą pogłębić naszą wiedzę o instytucjach, mechanizmach i praktykach dynamizujących polskie życie literackie w latach 30. XX w.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Polska Akademia Literatury (1933–1939)
  topic: keywords
subject: nagrody literackie Polskiej Akademii Literatury (1933–1939)
  topic: keywords
creator: Agata Zawiszewska-Semeniuk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Czytanie Dwudziestolecia https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 33
ending page: 47

Temat kresowy w Dwudziestoleciu i jego modelowe reprezentacje
type: item
description: <a style="color: #0999b3; background-image: inherit; background-position: inherit; background-size: inherit; background-repeat: inherit; background-attachment: inherit; background-origin: inherit; background-clip: inherit; background-color: #ffffff; text-decoration: none; font-family: 'trebuchet ms', tahoma, sans-serif; font-size: 13.3333px; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: justify; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal;">Temat kresowy w odniesieniu do polskiej literatury lat 1918 – 1939 był opisywany zarówno w ujęciach okazjonalnych (zwłaszcza z perspektywy „widzenia bliskiego”), jak również z perspektywy „widzenia dalekiego”. Jednak w mniejszym stopniu zwracano uwagę na kwestię typologicznego uporządkowania literatury osadzonej w realiach i mitach wschodniokresowych, tak przecież istotnych w okresie II Rzeczypospolitej. Niniejszy artykuł stanowi propozycję spojrzenia na literaturę tego czasu poprzez wyróżnienie reprezentatywnych opowieści o „Kresach”. Bliższą charakterystykę uzyskały następujące formy opowieści: opowieść o wspólnocie cierpiących i wygnańców, opowieść o Kresach jako szańcu polskości, opowieść o świecie arkadyjskim, opowieść o wielostylowej i wielogłosowej wspólnocie kresowej. W toku przeprowadzanych analiz obserwowano i eksponowano wewnętrzną dynamikę przedstawień opisywanego świata w obrębie modelowych reprezentacji. W polskiej literaturze międzywojennej pozornie istnieje jednorodny model opowieści o Kresach, który w rzeczywistości jest jednak wielce zróżnicowany. W końcowej części artykułu wskazano na zbiór problemów badawczych, których uwzględnienie przyniesie pełniejsze odczytanie nurtu kresowego w literaturze tego czasu.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: temat jako kategoria badawcza
  topic: keywords
subject: serie tematyczne
  topic: keywords
subject: emigracja wyobraźni
  topic: keywords
subject: kontrowersje wokół pojęcia „Kresy”
  topic: keywords
subject: kresowy dyskurs literacki
  topic: keywords
subject: typologia kresowych opowieści/narracji
  topic: keywords
subject: literatura polska lat 1918–1939
  topic: keywords
subject: typology of borderland stories/narratives
  topic: keywords
creator: Stanisław Uliasz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Stanisław Uliasz https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode
date: 2024-12-31
publication date: 2024-12-31
starting page: 13
ending page: 31